Het triageprotocol in verpleeghuis De Linde
Verpleeghuis De Linde heeft 40 bedden en kampt sinds de griepgolf van afgelopen winter met een structureel tekort aan IC-capaciteit in de regio. De zorgverzekeraar heeft daarom een triageprotocol verplicht gesteld dat bij een nieuwe golf bepaalt wie wordt doorverwezen naar het ziekenhuis. Het algoritme kent punten toe op basis van 'verwachte levensjaarwinst in goede gezondheid' (QALY's), overlevingskans en zelfredzaamheid. Mevrouw De Vries is 87 en heeft gevorderde dementie. Haar dochter, wettelijk vertegenwoordiger, heeft bezwaar aangetekend: volgens het protocol valt haar moeder als eerste af. Zij zegt: 'Mijn moeder heeft toch ook recht op zorg?' De teamleider verdedigt het protocol: 'Met dezelfde middelen helpen we meer mensen.' Een verzorgende aarzelt: zij heeft jaren voor mevrouw De Vries gezorgd en vindt dat het protocol geen oog heeft voor wie zij is. De instelling moet volgende week besluiten of zij het protocol ongewijzigd invoert.
1. Analyseer het besluit om mevrouw De Vries als eerste te laten afvallen vanuit zowel een utilistische als een kantiaans-deontologische benadering. Laat zien waar de twee denkwijzen precies uiteenlopen.
Read the worked answer
Utilistisch: het protocol maximaliseert de totale gezondheidswinst. Iedereen telt even zwaar, niemand krijgt extra gewicht omdat hij toevallig naast de verzorgende woont of een dochter heeft die protesteert. De QALY-berekening is precies de operatie die het utilisme voorschrijft: welzijn optellen en verdelen waar de winst het grootst is. Het bezwaar van de dochter is een particulier standpunt dat in de optelsom geen voorrang kan krijgen.
Kantiaans: personen zijn doelen op zichzelf en nooit alleen middel. Het protocol gebruikt mevrouw De Vries als middel voor het welzijn van anderen: haar leven wordt ingezet als kostenpost in een som. Bovendien is de regel 'laat wie het minst oplevert als eerste afvallen' niet universaliseerbaar zonder dat je jezelf als uitzondering behandelt.
Waar ze uiteenlopen: bij aggregatie versus het respecteren van personen. Het utilisme vraagt of een besluit per saldo meer welzijn oplevert; de deontologie vraagt of een besluit een persoon nog als persoon behandelt, ongeacht de optelsom.
2. De verzorgende brengt een deugdethisch perspectief in. Leg uit wat dat perspectief toevoegt aan het debat en wat een criticus kan tegenwerpen.
Read the worked answer
Wat het toevoegt: de deugdethiek (Aristoteles) vraagt niet alleen 'wat is het juiste besluit', maar ook 'wat voor zorgverlener wil je zijn en wat vraagt deze situatie van mij'. De verzorgende wijst erop dat het protocol voorbijgaat aan de relationele werkelijkheid: zij kent mevrouw De Vries, weet wat haar angstig maakt, en handelt vanuit zorgzaamheid en praktische wijsheid (phronesis). Morele kwaliteit zit dan niet alleen in de uitkomst maar in de manier van beslissen: met aandacht, met gesprek, met oog voor het bijzondere geval.
De tegenwerping: deugdethiek levert geen beslisregel op bij schaarste. Als elke verzorgende vanuit haar eigen betrokkenheid beslist, ontstaat willekeur: de aardige mevrouw krijgt voorrang boven de Brommerige. De instelling moet juist kunnen uitleggen waarom de ene en niet de andere patiënt wordt doorverwezen. De deugdethiek kan dus het gesprek verrijken, maar niet zonder meer het protocol vervangen.
3. De teamleider zegt dat afwijzen van doorverwijzing moreel minder belastend is dan actief iets toedienen. Beoordeel of het onderscheid tussen passief en actief handelen hier een sterk argument oplevert.
Read the worked answer
Het onderscheid: binnen de katholieke moraaltraditie (het principe van de dubbele werking) maakt het uit of je een gevolg veroorzaakt of toelaat. Wie niets doet, laat de natuur zijn gang gaan; wie iets toedient, veroorzaakt zelf de dood. De teamleider kan dus zeggen: wij onthouden alleen behandeling.
De zwakte: bij structureel tekort is niets doen geen neutrale optie. De instelling kiest ervoor de capaciteit niet uit te breiden en kiest daarmee wie er wel en niet doorkomt. Rachels betoogt dat het onderscheid moreel niet doorslaggevend is: in beide gevallen is er een intentie, een handeling en een voorspelbaar gevolg, en het motief van de arts is in beide gevallen het belang van de patiënt.
Conclusie: het onderscheid kan verklaren waarom betrokkenen zich bij onthouden rustiger voelen, maar het is geen zelfstandig argument dat het protocol rechtvaardigt.