VWO Filosofie flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Justified true belief

Klassieke analyse van kennis: een overtuiging is kennis als zij waar is en voldoende gerechtvaardigd. Gettier-gevallen tonen dat deze drie voorwaarden samen niet voldoende zijn.

Gettier-geval

Gedachte-experiment waarin iemand een ware, gerechtvaardigde overtuiging heeft die toevallig waar blijkt, waardoor de intuïtie zegt dat er geen kennis is.

Cogito ergo sum

Descartes' fundament: twijfel aan alles bewijst dat de twijfelaar bestaat. De uitspraak is een a priori zekerheid, verkregen door methodische twijfel.

Synthetisch a priori

Kants categorie voor uitspraken die de kennis uitbreiden maar niet uit ervaring zijn afgeleid, zoals de structuur van ruimte en tijd die ervaring mogelijk maakt.

Falsificationisme

Popper's demarcatiecriterium: een theorie is wetenschappelijk als zij voorspellingen doet die in principe weerlegbaar zijn. Bevestigende gevallen bewijzen een universele uitspraak niet.

Paradigma

Kuhns geheel van gedeelde theorieën, methoden en voorbeelden waarbinnen normale wetenschap puzzels oplost. Ophoping van anomalieën kan een revolutie veroorzaken.

Inductieprobleem

Uit een eindig aantal waarnemingen volgt logisch geen universele wet. Humes kritiek: gewoonte, niet rede, verklaart onze verwachting dat de toekomst op het verleden lijkt.

Categorische imperatief

Kants morele wet: handel alleen volgens een maxime waarvan je kunt willen dat zij algemene wet wordt. De formulering verplicht zonder hypothetisch doel.

Utilisme

Consequentialistische theorie die de morele waarde van handelingen afmeet aan het totale welzijn of nut voor alle betrokkenen, waarbij ieders belang gelijk telt.

Schadebeginsel

Mill's regel dat inmenging in iemands vrijheid alleen gerechtvaardigd is om schade aan anderen te voorkomen, niet om iemand tegen zichzelf te beschermen.

Deugdethiek

Aristotelische benadering die karaktereigenschappen centraal stelt. De deugd is een middenweg tussen uitersten, bepaald door praktische wijsheid in de concrete situatie.

Naturalistische dwaling

Moore's verwijt dat morele begrippen als 'goed' worden gelijkgesteld aan natuurlijke eigenschappen, terwijl 'goed' altijd een open vraag blijft.

Hypothetische imperatief

Praktische regel die een middel voorschrijft voor een doel dat iemand toevallig heeft; zij bindt alleen wie dat doel nastreeft, anders dan de categorische imperatief.

Moreel relativisme

Stelling dat morele oordelen alleen geldigheid hebben binnen een cultuur of levensvorm, zodat er geen cultuuroverstijgende maatstaf bestaat om ze te beoordelen.

Dualisme

Opvatting dat geest en lichaam twee onderscheiden substanties zijn. Het centrale probleem is hoe een onstoffelijke geest causale invloed op het lichaam kan uitoefenen.

Functionalisme

Theorie dat een mentale toestand wordt bepaald door haar causale rol tussen input, andere toestanden en gedrag, niet door het materiaal waarin zij is gerealiseerd.

Qualia

Subjectieve, directe ervaringskwaliteiten zoals de smaak van koffie. Zij lijken niet volledig te vangen in fysische of functionele beschrijvingen van hersenprocessen.

Chinese kamer

Searle's gedachte-experiment: iemand manipuleert symbolen volgens regels zonder de taal te begrijpen, wat aantoont dat symboolmanipulatie geen semantiek oplevert.

Meervoudige realiseerbaarheid

Het gegeven dat dezelfde mentale toestand in verschillende fysische systemen kan voorkomen. Dit argument ondersteunt functionalisme tegen de identiteitstheorie.

Existentialisme

Sartre's stelling dat bij de mens het bestaan voorafgaat aan de essentie: de mens bepaalt door keuzes wie hij is en is daarvoor verantwoordelijk.

Intentionaliteit

Het kenmerk van mentale toestanden dat zij ergens op gericht zijn, zoals een overtuiging altijd een overtuiging over iets is.

Natuurtoestand

Denkbeeldige situatie zonder politieke macht, gebruikt in contracttheorieën om te beargumenteren waarom een staat nodig en hoe zij te begrenzen is.

Sluier van onwetendheid

Rawls' procedure waarbij partijen hun eigen positie en eigenschappen niet kennen, zodat gekozen rechtvaardigheidsprincipes onpartijdig zijn.

Verschilbeginsel

Rawls' principe dat sociale en economische ongelijkheden alleen gerechtvaardigd zijn als zij het grootste voordeel opleveren voor de minst bedeelden.

Negatieve vrijheid

Berlins begrip van vrijheid als afwezigheid van inmenging door anderen; het aantal en de aard van de beperkingen bepalen hoe vrij iemand is.

Positieve vrijheid

Berlins begrip van vrijheid als vermogen tot zelfbeschikking en beheersing van het eigen leven; dit kan spanning geven met negatieve vrijheid.

Publieke rede

Habermas' eis dat politieke beslissingen legitiem zijn wanneer zij voortkomen uit vrije, gelijkwaardige en openbare discussie zonder verborgen machtsverhoudingen.

Compatibilisme

Stelling dat vrije wil verenigbaar is met determinisme: iemand handelt vrij als hij doet wat hij zelf verlangt, ook als die verlangens veroorzaakt zijn.

Ontologisch godsbewijs

Anselmus' argument dat het grootst denkbare wezen moet bestaan, omdat een wezen dat bestaat groter is dan een dat alleen gedacht wordt.

Theodicee

Poging om het bestaan van lijden te verzoenen met een almachtige, alwetende en volkomen goede God, bijvoorbeeld via vrije wil of zielsvorming.

Mimesis

Plato's opvatting van kunst als nabootsing van de zintuiglijke werkelijkheid, die zelf al een afbeelding is van de ideeën; kunst staat daardoor ver van waarheid.

Smaakoordeel

Kants analyse van het esthetische oordeel: het is subjectief en zonder begrip, maar claimt toch algemene instemming van andere beschouwers.