I85PREP
⌘ K
VWO Filosofie study materials
VWO Filosofie study resources

VWO Filosofie practice questions

One question at a time. Build your VWO Filosofie understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Binnen de ethiek van Kant wordt een handeling moreel juist genoemd wanneer de maxime waaruit zij voortkomt voldoet aan welke toets?

  1. Zij past bij de deugden die een samenleving historisch heeft gevormd.
  2. Zij leidt tot het grootste geluk voor het grootste aantal mensen.
  3. Zij kan zonder tegenspraak tot een algemene wet worden verheven. Correct answer.
  4. Zij komt voort uit medelijden met het lijden van anderen.

Explanation

Kant toetst de maxime van een handeling aan de categorische imperatief: men moet kunnen willen dat de regel waarop men handelt een algemene wet wordt. Lukt dat niet zonder tegenspraak, dan is de handeling moreel niet toegestaan. Het criterium ligt dus in de vorm van de maxime, niet in de gevolgen of in het gevoel.

Question 2Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een utilist moet kiezen tussen twee beleidsmaatregelen. Volgens het klassieke utilisme van Bentham kiest hij voor de maatregel die:

  1. het geluk zo gelijk mogelijk over alle burgers verdeelt.
  2. het minste beroep doet op de morele plicht van de overheid.
  3. de totale som van geluk in de samenleving zo groot mogelijk maakt. Correct answer.
  4. de rechten van de zwaksten het beste beschermt.

Explanation

Het klassieke utilisme is een consequentialistische theorie die de morele waarde van een handeling afmeet aan de gevolgen: gestreefd wordt naar maximalisering van het totale nut of geluk. Verdeling van geluk is daarbij in beginsel ondergeschikt aan de som. Rechten van individuen wegen alleen mee voor zover zij bijdragen aan dat totaal.

Question 3Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Aristoteles beschrijft de deugd als een midden tussen twee uitersten. Hoe noemt hij de fout aan de kant van het te veel, bijvoorbeeld roekeloosheid tegenover de deugd moed?

  1. Overmaat Correct answer.
  2. Gebrek
  3. Deugdzaamheid
  4. Phronesis

Explanation

Aristoteles plaatst de deugd als mesotes tussen een overmaat en een gebrek. Bij moed is roekeloosheid de overmaat en lafheid het gebrek. De deugd is dus geen gemiddelde in rekenkundige zin, maar de juiste houding die het verstand in de concrete situatie bepaalt.

Question 4Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In Descartes' Meditaties twijfelt hij methodisch aan alles. Welke stap volgt direct op de vaststelling dat hij zelf moet bestaan zolang hij denkt?

  1. Hij besluit dat de zintuiglijke waarneming toch de enige bron van kennis is.
  2. Hij onderzoekt welke inhoud van zijn denken helder en onderscheiden is en daarmee betrouwbaar. Correct answer.
  3. Hij concludeert dat de buitenwereld niet kan worden gekend en staakt het onderzoek.
  4. Hij verwerpt het bestaan van God als een bedrieglijke fictie.

Explanation

Het cogito is bij Descartes een Archimedisch punt: het is de eerste zekere waarheid. Van daaruit onderzoekt hij welke ideeën helder en onderscheiden worden ingezien, omdat juist die kenmerken waarheid garanderen. Zo kan hij vervolgens Gods bestaan bewijzen en daarmee de betrouwbaarheid van de zintuigen herstellen.

Question 5Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Hume stelt dat alle kennis van feiten berust op ervaring. Welke conclusie trekt hij daaruit voor de kennis van causale verbanden?

  1. Dat wij een noodzakelijk verband tussen oorzaak en gevolg waarnemen, is een illusie; wij verwachten het gevolg op grond van gewoonte. Correct answer.
  2. Dat causale verbanden berusten op aangeboren ideeën die de rede intuïtief kent.
  3. Dat causaliteit een zuiver verstandelijk begrip is dat de ervaring mogelijk maakt.
  4. Dat de wetten van de natuurwetten logisch afleidbaar zijn uit de wet van non-contradictie.

Explanation

Hume analyseert causaliteit als een psychologisch effect van gewoonte: wij zien alleen regelmatige opeenvolgingen, nooit de noodzakelijke band zelf. De verwachting dat hetzelfde gevolg opnieuw zal optreden ontstaat uit gewenning. Daarmee is causaliteit geen rationeel inzicht maar een natuurlijk geloof.

Question 6Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Kant onderscheidt analytische en synthetische oordelen en a priori en a posteriori kennis. Hoe typeert hij het oordeel dat 7 + 5 = 12?

  1. Analytisch a posteriori
  2. Synthetisch a posteriori
  3. Analytisch a priori
  4. Synthetisch a priori Correct answer.

Explanation

Volgens Kant is het begrip twaalf niet besloten in de begrippen zeven, vijf en optellen; men moet een beroep doen op de aanschouwing om tot twaalf te komen. Daarom is het oordeel synthetisch. Tegelijk is het noodzakelijk en algemeen geldig en dus niet aan ervaring ontleend, wat het a priori maakt.

Question 7Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In het klassieke logische vierkant staat de bewering 'Alle filosofen zijn nieuwsgierig' (A). Welke bewering is de contradictoire tegenpool die er nooit tegelijk mee waar kan zijn?

  1. Alle niet-filosofen zijn nieuwsgierig.
  2. Sommige filosofen zijn nieuwsgierig.
  3. Geen enkele filosoof is nieuwsgierig.
  4. Sommige filosofen zijn niet nieuwsgierig. Correct answer.

Explanation

De contradictoire van een universeel bevestigende uitspraak (A) is de particuliere ontkenning (O): 'sommige S zijn niet P'. Deze twee hebben altijd tegengestelde waarheidswaarden. De universele ontkenning (E) is slechts contrair: beide kunnen onwaar zijn, maar niet beide waar.

Question 8Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een redenering luidt: 'Als het regent, wordt de straat nat. De straat is nat. Dus het regent.' Welke fout bevat deze redenering?

  1. Zij is een cirkelredenering, omdat de conclusie als premisse terugkeert.
  2. Zij is een drogreden van de stroman, waarbij een standpunt wordt verdraaid.
  3. Zij bevestigt het gevolg en concludeert ten onrechte tot het antecedens. Correct answer.
  4. Zij ontkent het antecedens en concludeert ten onrechte tot het gevolg.

Explanation

De geldige vorm is modus ponens: uit 'als p dan q' en 'p' volgt 'q'. Hier wordt echter van de waarheid van q teruggeconcludeerd tot p, terwijl q ook een andere oorzaak kan hebben. Deze bevestiging van het gevolg is een klassieke formele drogreden.

Question 9Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Popper stelt dat een wetenschappelijke theorie falsifieerbaar moet zijn. Wat betekent dit precies?

  1. De theorie moet logisch afleidbaar zijn uit algemene natuurwetten.
  2. De theorie moet door de hele wetenschappelijke gemeenschap worden aanvaard.
  3. De theorie moet door herhaalde experimenten bewezen kunnen worden.
  4. Er moet een mogelijke waarneming zijn die, als zij zich voordoet, de theorie weerlegt. Correct answer.

Explanation

Falsifieerbaarheid is bij Popper een logische eigenschap: een theorie moet voorspellingen doen die in beginsel met de ervaring in strijd kunnen komen. Wetenschap vooruitgang door het weerleggen van vermoedens, niet door het verzamelen van bevestigingen. Een theorie die met geen enkele mogelijke waarneming in conflict kan komen, is volgens hem onwetenschappelijk.

Question 10Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Kuhn beschrijft wetenschappelijke ontwikkeling als een opeenvolging van paradigma's. Wat kenmerkt een periode van normale wetenschap?

  1. Onderzoekers lossen binnen het heersende paradigma puzzels op zonder de grondslagen ter discussie te stellen. Correct answer.
  2. Onderzoekers vervangen het ene paradigma door het andere zodra een anomalie opduikt.
  3. Onderzoekers zoeken systematisch naar waarnemingen die het heersende paradigma weerleggen.
  4. Onderzoekers onderhandelen voortdurend over de methode zonder gemeenschappelijke maatstaven.

Explanation

In normale wetenschap werkt een gemeenschap binnen een gevestigd paradigma en probeert zij puzzels op te lossen met de bestaande begrippen en technieken. Afwijkende resultaten worden eerst als anomalie gezien en weggewerkt. Pas bij ophoping van hardnekkige anomalieën kan een crisis en vervolgens een revolutie volgen.

Question 11Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een compatibilist als Frankfurt stelt dat vrije wil verenigbaar is met determinisme. Welk criterium gebruikt hij om te bepalen of iemand uit vrije wil handelt?

  1. De handeling volgt een universele morele wet die de rede voorschrijft.
  2. De handeling is niet door externe dwang tot stand gekomen, ongeacht innerlijke motieven.
  3. De handeling vloeit voort uit de eigen, weloverwogen verlangens van de persoon. Correct answer.
  4. De handeling had op het moment zelf ook anders kunnen verlopen.

Explanation

Frankfurt richt zich op de structuur van iemands verlangens: iemand handelt vrij wanneer een effectief verlangen van de eerste orde wordt gesteund door een verlangen van de tweede orde. Vrijheid is dus een kwestie van interne instemming met de eigen drijfveren, niet van het vermogen de wereld anders te laten verlopen. Zo blijft vrijheid denkbaar binnen een gedetermineerd proces.

Question 12Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Sartre stelt dat de mens gedoemd is tot vrijheid. Welke consequentie verbindt hij daaraan voor de morele verantwoordelijkheid?

  1. De mens is alleen verantwoordelijk voor wat hij zelf bewust heeft gewild en niet voor de gevolgen.
  2. De mens is verantwoordelijk voor zijn handelen voor zover de samenleving hem daartoe dwingt.
  3. De mens is volledig verantwoordelijk voor zijn keuzes, ook waar hij zich beroept op omstandigheden. Correct answer.
  4. De mens draagt verantwoordelijkheid zolang hij deugen volgens een vastgestelde menselijke natuur leeft.

Explanation

Voor Sartre is het bestaan voorafgaand aan de essentie: de mens ontwerpt zichzelf door zijn keuzes en kan zich daaraan niet onttrekken. Zich verschuilen achter karakter, opvoeding of omstandigheden noemt hij mauvaise foi. Daarom is hij radicaal verantwoordelijk, ook voor de situatie waarin hij verkeert.

Question 13Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In de allegorie van de grot beschrijft Plato gevangenen die schaduwen voor de werkelijkheid houden. Wat symboliseert de tocht naar buiten het sterkst binnen zijn kennistheorie?

  1. De bevrijding van politieke onderdrukking in de ideale staat.
  2. De overgang van theoretische kennis naar praktische vaardigheid.
  3. De opgang van de zintuiglijke waarneming naar de kennis van de ideeën. Correct answer.
  4. Het verlies van zekerheid dat optreedt bij twijfel aan de zintuigen.

Explanation

De grot verbeeldt de opvoeding van de ziel: van de waarneming van schaduwen en dingen naar de beschouwing van de zon, symbool van de idee van het goede. Kennis is bij Plato herinnering aan en inzicht in de onveranderlijke ideeën. De zintuiglijke wereld is slechts een afbeelding van die hogere werkelijkheid.

Question 14Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens het utilisme van Mill moet bij de beoordeling van genot ook rekening worden gehouden met de kwaliteit ervan. Welke uitspraak geeft zijn criterium het beste weer?

  1. De kwaliteit van genot wordt bepaald door de meerderheid van de samenleving.
  2. Genot is irrelevant en alleen de zuiverheid van de morele intentie telt.
  3. Alle genoegens zijn gelijkwaardig en tellen alleen naar hun hoeveelheid.
  4. Hogere genoegens verdienen de voorkeur boven lagere, ook als zij minder talrijk zijn. Correct answer.

Explanation

Mill onderscheidt hogere en lagere genoegens en stelt dat de hogere, zoals intellectuele en morele vreugde, meer waard zijn. Als bevoegde rechter geldt hij die beide soorten heeft ervaren. Daarmee wijkt hij af van Benthams zuiver kwantitatieve berekening.

Question 15Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Rawls gebruikt het gedachte-experiment van de sluier van onwetendheid. Welk beginsel van rechtvaardigheid zouden partijen achter deze sluier volgens hem kiezen?

  1. Een zo groot mogelijk totaal inkomen, ongeacht de verdeling ervan.
  2. Gelijke basisvrijheden en ongelijkheden alleen als zij de minst bedeelden ten goede komen. Correct answer.
  3. Een verdeling die ieder naar verdienste beloont op grond van aangeboren talent.
  4. Bezitsrechten die volledig door historische verwerving zijn bepaald.

Explanation

Achter de sluier weten partijen niet welke positie zij in de samenleving zullen innemen, dus kiezen zij voor een regeling die ook de slechtste positie beschermt. Daaruit volgt het verschilbeginsel: ongelijkheden zijn alleen toegestaan als zij de minst begunstigden bevoordelen. Samen met de gelijke vrijheden vormt dit de kern van rechtvaardigheid als billijkheid.

Question 16Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Hobbes beschrijft de natuurtoestand als een oorlog van allen tegen allen. Welke reden geeft hij voor het sluiten van een sociaal contract?

  1. Mensen willen de historisch gegroeide tradities van hun volk beschermen tegen verandering.
  2. Mensen willen hun leven en bezit veiligstellen en geven daartoe hun natuurlijke recht op zelfbestuur over aan een soeverein. Correct answer.
  3. Mensen willen hun natuurlijke goedheid gezamenlijk tot ontplooiing brengen in een gemeenschap.
  4. Mensen willen de gelijkheid van bezit afdwingen tegenover de sterkeren.

Explanation

Hobbes gaat uit van een mechanistisch mensbeeld waarin zelfbehoud en machtsstreven domineren. In de natuurtoestand ontbreekt een gemeenschappelijke macht die bindende afspraken afdwingt, waardoor het leven onveilig is. Daarom dragen mensen hun recht op alles over aan een soeverein die de vrede door ontzag handhaaft.

Question 17Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens de naturalistische drogreden, zoals die in de ethiek wordt besproken, is er een probleem met welke afleiding?

  1. Van een beschrijving van wat feitelijk het geval is naar een uitspraak over wat men behoort te doen. Correct answer.
  2. Van een algemene morele regel naar een concrete toepassing daarvan.
  3. Van de gevolgen van een handeling naar de morele beoordeling van die handeling.
  4. Van de intentie van een handelende persoon naar de morele waarde van de daad.

Explanation

De naturalistische drogreden houdt in dat men uit zuiver feitelijke premissen niet zonder meer een normatieve conclusie kan afleiden. Er is een logische kloof tussen 'is' en 'ought'. Wie die overgang maakt, moet een extra normatieve premisse toevoegen of anderszins verantwoorden.

Question 18Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Het Chinese begrip wu wei in het daoïsme wordt vaak vertaald als 'niet-handelen'. Wat betekent het in de Daodejing het beste?

  1. Handelen zonder geforceerd ingrijpen, in overeenstemming met de natuurlijke loop der dingen. Correct answer.
  2. Handelen volgens strikte wettelijke voorschriften die het bestuur oplegt.
  3. Het najagen van persoonlijk voordeel zonder rekening te houden met anderen.
  4. Volledige passiviteit, waarbij men zich onthoudt van iedere lichamelijke activiteit.

Explanation

Wu wei duidt niet op nietsdoen maar op handelen zonder opgelegde dwang, zodat de natuurlijke orde zich kan ontplooien. De wijze heerser regeert door zo weinig mogelijk in te grijpen. Zo bezien is wu wei een vorm van effectief handelen die aansluit bij de dao.

Question 19Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In de metafysica van Aristoteles onderscheidt men vorm en materie. Welke rol speelt de vorm (eidos) in zijn analyse van een ding?

  1. De vorm is de hoeveelheid materie die een ding op een bepaald moment bevat.
  2. De vorm is de oorzaak die van buitenaf op het ding inwerkt.
  3. De vorm is de zintuiglijke verschijning die door waarneming wordt vastgesteld.
  4. De vorm bepaalt wat het ding is en maakt de materie tot een bepaald ding. Correct answer.

Explanation

Voor Aristoteles is een zelfstandigheid een samengesteld geheel van materie en vorm. De materie is het onbepaalde waaruit iets bestaat, de vorm is het bepalende beginsel dat maakt dat het dit ding is. De vorm is dus het wezen en tevens het doel dat in de ontwikkeling wordt verwerkelijkt.

Question 20Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

De sofist Protagoras wordt de uitspraak toegeschreven dat de mens de maat van alle dingen is. Welke interpretatie sluit het beste aan bij zijn positie?

  1. Waarheid en waarde zijn afhankelijk van de waarneming en het oordeel van de mens. Correct answer.
  2. Alleen wiskundige waarheden zijn objectief en alle andere kennis is mening.
  3. Kennis berust op aangeboren ideeën die in de ziel besloten liggen.
  4. Er bestaat een vaste, goddelijke orde die de mens slechts kan aflezen.

Explanation

Protagoras' uitspraak wordt doorgaans opgevat als een vorm van relativisme: wat waar of goed lijkt, hangt af van de waarnemer of de gemeenschap. Daarmee verzet hij zich tegen het idee van een absolute, van de mens onafhankelijke waarheid. Dit past bij zijn rol als sofist die overtuigingskracht boven absolute zekerheid stelde.

Question 21Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Bij een analyse van vrije wil onderscheidt men vaak het libertarisme, het harde determinisme en het compatibilisme. Welke positie houdt staande dat determinisme waar is en dat er daarom geen vrije wil bestaat?

  1. Het harde determinisme Correct answer.
  2. Het indeterminisme
  3. Het compatibilisme
  4. Het libertarisme

Explanation

Het harde determinisme aanvaardt zowel de volledige determinering van handelingen als de onverenigbaarheid daarvan met vrije wil, en concludeert dat vrije wil een illusie is. Het compatibilisme aanvaardt de determinering maar herdefinieert vrijheid. Het libertarisme ontkent juist de determinering van de wil.

Question 22Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een arts wil volgens de plichtethiek van Kant een leugen vermijden, maar een patiënt vraagt naar een diagnose met slechte vooruitzichten. Welke overweging is voor een Kantiaan doorslaggevend bij de beoordeling van liegen?

  1. Of de arts met de leugen handelt volgens de deugd van oprechtheid.
  2. Of de leugen in de medische beroepsgroep gangbaar is.
  3. Of de maxime van het liegen zonder tegenspraak als algemene wet denkbaar is. Correct answer.
  4. Of de leugen de patiënt uiteindelijk meer geluk oplevert dan de waarheid.

Explanation

Voor Kant is een leugen in beginsel onverenigbaar met de morele wet, omdat de maxime van liegen niet zonder tegenspraak universaliseerbaar is: zou iedereen liegen wanneer het hem uitkomt, dan verloor de belofte van betrouwbaarheid haar zin. De gevolgen of de gewoonte van een beroepsgroep zijn daarbij niet beslissend.

Question 23Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Bij een drogreden wordt een beroep gedaan op de persoon van de spreker in plaats van op de inhoud van het betoog. Hoe heet deze drogreden?

  1. Petitio principii
  2. Argumentum ad hominem Correct answer.
  3. Argumentum ad populum
  4. Argumentum ad ignorantiam

Explanation

De argumentum ad hominem richt zich op de persoon die het standpunt verdedigt in plaats van op de argumenten zelf. Daarmee wordt de inhoudelijke discussie verlaten. De overige genoemde drogreden betreffen een beroep op de mening van velen, een beroep op onwetendheid of een cirkelredenering.

Question 24Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Nietzsche beschrijft in zijn genealogie van de moraal het verschil tussen herenmoraal en slavenmoraal. Welk kenmerk past bij de slavenmoraal zoals hij die analyseert?

  1. Zij baseert zich op het grootste geluk voor het grootste aantal mensen.
  2. Zij berust op een universele morele wet die voor alle redelijke wezens geldt.
  3. Zij waardeert eigenschappen als nederigheid en medelijden en keert de waarden van de sterken om. Correct answer.
  4. Zij waardeert kracht, trots en zelfbevestiging als de hoogste deugden.

Explanation

In Nietzsches analyse ontstaat de slavenmoraal als een reactieve omkering van de herenmoraal: wat sterk en zelfbevestigend is, wordt als kwaad gebrandmerkt, en zwakheid, nederigheid en medelijden worden tot goed verklaard. Dit ressentiment is een omkering van waarden, niet een objectieve morele ontdekking.

Question 25Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Epicurus leert dat het hoogste goed het genot is, maar dat niet elk genot moet worden nagestreefd. Welk genot staat bij hem centraal?

  1. Het genot dat bestaat in de afwezigheid van pijn en onrust, zoals eenvoudige behoeften bevredigen. Correct answer.
  2. Het genot van eer en roem die anderen ons toekennen.
  3. Het genot van het verwerven van zo veel mogelijk bezit.
  4. Het genot van lichamelijke overdaad en feestelijke verkwisting.

Explanation

Epicurus verstaat onder genot vooral een toestand van lichamelijke pijnloosheid en geestelijke rust, ataraxia. Daartoe moet men begeerten beperken tot de natuurlijke en noodzakelijke, want overdaad brengt juist onrust. Het epicurische genot is dus eerder soberheid dan overvloed.

Question 26Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Het syllogisme 'Alle mensen zijn sterfelijk; Socrates is een mens; dus Socrates is sterfelijk' is geldig. Wat maakt dit syllogisme formeel geldig?

  1. De conclusie volgt noodzakelijk uit de vorm van de premissen, ongeacht hun inhoud. Correct answer.
  2. De middelste term komt in de conclusie opnieuw terug als subject.
  3. De premissen zijn allebei feitelijk waar, waardoor de conclusie automatisch klopt.
  4. De conclusie is empirisch te controleren door waarneming van Socrates.

Explanation

Formele geldigheid hangt af van de structuur van de redenering: als de premissen waar zijn, moet de conclusie waar zijn. Waarheid van de premissen is een aparte vraag die niet bepaalt of de vorm geldig is. De geldigheid blijft dus staan ook als je de termen door andere vervangt.

Question 27Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een redenering luidt: 'Alle filosofen zijn nieuwsgierig. Enkele studenten zijn filosoof. Dus enkele studenten zijn nieuwsgierig.' Welke vorm heeft deze redenering?

  1. Een drogreden van de bevestiging van het gevolg.
  2. Een inductieve generalisatie zonder deductieve geldigheid.
  3. Een geldige syllogistische gevolgtrekking met een universele en een particuliere premisse. Correct answer.
  4. Een geldige modus ponens.

Explanation

De redenering combineert een universele premisse (alle filosofen zijn nieuwsgierig) met een particuliere premisse (enkele studenten zijn filosoof). Uit die combinatie volgt noodzakelijk dat enkele studenten nieuwsgierig zijn, dus de gevolgtrekking is deductief geldig.

Question 28Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In de propositielogica geldt dat 'p of q' (inclusief of) waar is wanneer minstens één van beide waar is. Welke situatie maakt de bewering 'p of q' onwaar?

  1. p en q zijn beide waar.
  2. p is onwaar en q is waar.
  3. p en q zijn beide onwaar. Correct answer.
  4. p is waar en q is onwaar.

Explanation

Een inclusieve disjunctie is alleen onwaar als beide disjuncten onwaar zijn. Zodra ten minste één disjunct waar is, is de hele bewering waar. Daarom is de combinatie van twee onware delen de enige situatie waarin 'p of q' faalt.

Question 29Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een ethische theorie stelt dat de morele waarde van een handeling uitsluitend afhangt van de gevolgen. Welke positie is dit?

  1. Ethisch intuïtionisme
  2. Deontologie
  3. Deugdethiek
  4. Consequentialisme Correct answer.

Explanation

Consequentialisme beoordeelt handelingen aan de hand van hun gevolgen, niet aan de hand van de intentie of de regel op zichzelf. Utilisme is de bekendste variant, maar elke theorie die gevolgen centraal stelt, valt onder deze noemer.

Question 30Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens de categorische imperatief van Kant moet je alleen handelen volgens een stelregel die je tegelijk als algemene wet zou kunnen willen. Welke formulering geeft dit universele criterium het beste weer?

  1. Handel zo dat je de gevolgen van je handeling voor het algemeen welzijn maximaliseert.
  2. Handel zo dat de stelregel van je handeling tot algemene wet verheven kan worden. Correct answer.
  3. Handel zo dat je de mensheid in jezelf en anderen altijd mede als doel behandelt.
  4. Handel zo dat je je eigen geluk boven het geluk van anderen bevordert.

Explanation

De eerste formulering van de categorische imperatief eist dat de maxime van je handeling veralgemeniseerd kan worden zonder tegenstrijdigheid. De mensheidsformule is een tweede, gelijkwaardige formulering, maar niet de formulering van het veralgemeniseringscriterium zelf.

Question 31Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Aristoteles stelt dat deugd een midden is tussen twee ondeugden. Hoe moet dat 'midden' worden begrepen?

  1. Als een vaste regel die voor iedereen hetzelfde gedrag voorschrijft.
  2. Als het midden dat voor de handelende persoon in de concrete situatie passend is. Correct answer.
  3. Als de volledige afwezigheid van emoties bij het handelen.
  4. Als het rekenkundig gemiddelde van twee tegengestelde uitersten.

Explanation

Het deugdzame midden is bij Aristoteles geen mathematisch gemiddelde maar een situationeel juiste maat, afgestemd op de persoon en de omstandigheden. Daarom vereist deugd praktische wijsheid (phronesis) en geen mechanische regel.

Question 32Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Hume stelt dat de rede alleen de slaaf van de passies is. Welke conclusie trekt hij daaruit voor de moraal?

  1. Morele oordelen volgen noodzakelijk uit feiten over de wereld.
  2. Morele oordelen zijn zinloos omdat ze geen feiten beschrijven.
  3. Morele oordelen zijn objectief waar of onwaar op grond van logische consistentie.
  4. Morele oordelen komen voort uit moreel gevoel en niet uit louter verstandelijke afleiding. Correct answer.

Explanation

Volgens Hume kan de rede alleen middelen aan doelen toetsen en levert zij zelf geen morele beweegredenen. Morele goedkeuring en afkeuring berusten daarom op een gevoel, niet op een verstandelijk inzicht.

Question 33Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Het natuurrecht stelt dat er universele morele beginselen bestaan die uit de menselijke natuur zijn af te leiden. Welke kritiek levert het rechtspositivisme hierop?

  1. Dat morele beginselen per cultuur verschillen en daarom niet universeel zijn.
  2. Dat recht altijd onrechtvaardig is en dus niet gehoorzaamd hoeft te worden.
  3. Dat morele beginselen alleen via goddelijke openbaring kenbaar zijn.
  4. Dat de geldigheid van recht afhangt van vaststelling door de bevoegde autoriteit, niet van morele inhoud. Correct answer.

Explanation

Rechtspositivisme scheidt de vraag of een regel geldig recht is van de vraag of die regel moreel juist is. Geldigheid berust op de wijze van totstandkoming door een bevoegde instantie. Daarmee verwerpt het de natuurrechtelijke koppeling tussen recht en moraal.

Question 34Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens Descartes kan ik twijfelen aan alles, behalve aan het feit dat ik twijfel. Welke functie heeft deze cogito in zijn filosofie?

  1. Zij levert een onbetwijfelbaar fundament voor verdere kennis. Correct answer.
  2. Zij bewijst dat de zintuigen betrouwbaar zijn.
  3. Zij weerlegt het bestaan van God.
  4. Zij toont aan dat de wereld slechts een droom is.

Explanation

Het cogito fungeert als Archimedisch punt: één inzicht dat de radicale twijfel doorstaat. Vanuit dat fundament probeert Descartes vervolgens het bestaan van God en de buitenwereld te bewijzen.

Question 35Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Empiristen als Locke en Hume stellen dat alle kennis uit ervaring voortkomt. Welke these verdedigen zij daarmee over aangeboren ideeën?

  1. De geest is bij de geboorte een onbeschreven blad zonder aangeboren ideeën. Correct answer.
  2. Aangeboren ideeën bestaan, maar zijn onbewust aanwezig.
  3. Aangeboren ideeën zijn alleen kenbaar via goddelijke openbaring.
  4. Er bestaan aangeboren ideeën die de ervaring structureren.

Explanation

Het empirisme verwerpt het bestaan van aangeboren ideeën en beschouwt de geest bij de geboorte als een tabula rasa. Alle ideeën ontstaan volgens hen uit zintuiglijke indrukken en de associatie daarvan.

Question 36Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een scepticus stelt dat we nooit kunnen weten of onze waarneming de werkelijkheid correct weergeeft. Welk antwoord biedt het transcendentalisme van Kant op dit probleem?

  1. Kennis is mogelijk omdat God ons de ware werkelijkheid openbaart.
  2. Kennis is onmogelijk, want het ding op zichzelf blijft altijd verborgen.
  3. Kennis is mogelijk omdat de zintuigen de werkelijkheid exact kopiëren.
  4. Kennis is mogelijk omdat de verschijnselen aan onze zintuiglijke vormen en verstandscategorieën zijn onderworpen. Correct answer.

Explanation

Kant verklaart kennis mogelijk door te stellen dat wij de werkelijkheid kennen zoals zij aan ons verschijnt, gevormd door ruimte, tijd en de categorieën. Het ding op zichzelf kennen wij niet, maar dat ondermijnt de wetenschappelijke kennis van verschijnselen niet.

Question 37Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Het functionalisme in de filosofie van de geest stelt dat mentale toestanden worden bepaald door hun functie. Welke consequentie heeft dit voor de vraag of een computer kan denken?

  1. Denken is onmogelijk zonder biologisch brein, dus een computer kan nooit denken.
  2. Denken vereist bewustzijn, en bewustzijn is per definitie niet te realiseren in machines.
  3. Denken is identiek aan het vuren van neuronen, wat machines niet kunnen.
  4. Of iets denkt hangt af van de realisatie van de juiste functionele organisatie, ongeacht het materiaal. Correct answer.

Explanation

Functionalisme abstraheert van het materiaal waaruit een systeem bestaat en kijkt naar de causale rol van toestanden. Daardoor is denken in principe realiseerbaar in elk substraat dat de juiste functionele organisatie heeft.

Question 38Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Het identiteitsprobleem van Theseus' schip vraagt of een schip dat plank voor plank is vervangen nog hetzelfde schip is. Welk metafysisch probleem illustreert dit?

  1. Het probleem van de eenheid van tegenstellingen in de dialectiek.
  2. Het probleem van persoonlijke identiteit over tijd ondanks verandering van samenstellende delen. Correct answer.
  3. Het probleem van de kenbaarheid van de buitenwereld.
  4. Het probleem van de vrije wil tegenover determinisme.

Explanation

Het gedachte-experiment confronteert ons met de vraag wat iets tot hetzelfde ding maakt wanneer alle onderdelen zijn vervangen. Dat raakt direct aan de vraag naar identiteit over tijd, ook bij personen wier cellen en herinneringen veranderen.

Question 39Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Aristoteles onderscheidt vier oorzaken om te verklaren waarom iets is zoals het is. Welke oorzaak geeft het doel of de functie van iets aan?

  1. De werkoorzaak
  2. De finale oorzaak Correct answer.
  3. De materiële oorzaak
  4. De formele oorzaak

Explanation

De finale oorzaak (causa finalis) duidt het doel of de functie aan waarnaar iets streeft. De materiële oorzaak betreft het materiaal, de formele oorzaak de vorm en de werkoorzaak de bron van beweging.

Question 40Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In het hindoeïstische denken speelt het begrip dharma een centrale rol. Welke omschrijving geeft de morele betekenis ervan in de Bhagavad Gita het beste weer?

  1. Het volledig terugtrekken uit de wereld om het lijden te vermijden.
  2. De verlossing uit de kringloop van wedergeboorte door ascese.
  3. Het najagen van persoonlijk genot zonder rekening te houden met de wereldorde.
  4. De eigen plicht die voortvloeit uit iemands plaats en rol in de kosmische orde. Correct answer.

Explanation

Dharma verwijst naar de plicht die hoort bij iemands rol, stand en levensfase binnen de kosmische orde. In de Bhagavad Gita wordt Arjuna opgeroepen zijn eigen dharma als krijger te vervullen, ook al brengt dat lijden mee.

Question 41Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens het boeddhistische begrip anatta bestaat er geen vast, onveranderlijk zelf. Welke consequentie heeft dit voor het lijden?

  1. Lijden verdwijnt zodra men zich volledig overgeeft aan zintuiglijk genot.
  2. Lijden ontstaat doordat we vasthouden aan een zelf dat in werkelijkheid vergankelijk is. Correct answer.
  3. Lijden is een straf van een goddelijke instantie voor begane zonden.
  4. Lijden is onvermijdelijk en kan door geen enkele praktijk worden opgeheven.

Explanation

In het boeddhisme komt het lijden voort uit begeerte en vastklampen, met name aan een zelf dat niet permanent bestaat. Het doorzien van anatta en het loslaten van dat vasthouden is de weg naar het einde van het lijden.

Question 42Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In de filosofie van de taal maakt Frege onderscheid tussen Sinn en Bedeutung van een uitdrukking. Wat drukt dit onderscheid uit?

  1. Het verschil tussen een beschrijvende uitspraak en een performatieve uitspraak.
  2. Het verschil tussen een bewering die waar is en een bewering die onwaar is.
  3. Het verschil tussen de klank van een woord en de spelling ervan.
  4. Het verschil tussen de wijze waarop een object wordt gepresenteerd en het object waarnaar wordt verwezen. Correct answer.

Explanation

Frege onderscheidt de betekenis (Sinn), de wijze waarop de referent wordt gegeven, van de verwijzing (Bedeutung), het object zelf. 'Morgenster' en 'avondster' verwijzen naar hetzelfde object, maar presenteren het verschillend.

Question 43Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens de correspondentietheorie van waarheid is een bewering waar wanneer zij overeenkomt met de feiten. Welke kritiek formuleert de coherentietheorie hierop?

  1. Dat we nooit rechtstreeks toegang hebben tot de feiten om de overeenstemming vast te stellen. Correct answer.
  2. Dat ware beweringen per definitie nuttig moeten zijn voor de samenleving.
  3. Dat waarheid alleen kenbaar is via goddelijke openbaring.
  4. Dat waarheid uitsluitend een kwestie is van wat de meerderheid gelooft.

Explanation

De coherentietheorie benadrukt dat wij de werkelijkheid niet los van onze overtuigingen kunnen toetsen. Waarheid wordt daarom begrepen als samenhang van overtuigingen binnen een systeem, omdat een directe vergelijking met 'de feiten zelf' problematisch is.

Question 44Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Rawls stelt dat ongelijkheden alleen gerechtvaardigd zijn als zij het voordeel van de minst bedeelden maximaliseren. Hoe heet dit beginsel?

  1. Het schadebeginsel
  2. Het verschilbeginsel Correct answer.
  3. Het utiliteitsbeginsel
  4. Het categorieënbeginsel

Explanation

Het verschilbeginsel (difference principle) staat ongelijkheden toe mits zij de positie van de minst bedeelden verbeteren. Daarmee wijkt Rawls af van een loutere gelijkheidsopvatting en van het utilisme.

Question 45Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Mill verdedigt vrijheid van meningsuiting onder meer door te wijzen op het nut van het aanhoren van tegengestelde meningen. Welk argument gebruikt hij daarvoor?

  1. De overheid heeft altijd gelijk als zij meningen censureert die schadelijk zijn.
  2. Een mening die door allen wordt aangehangen zonder tegenspraak verwordt tot een dode formule zonder levend begrip. Correct answer.
  3. Vrijheid van meningsuiting is een plicht die losstaat van enig nut.
  4. Waarheid wordt bepaald door wat de meerderheid van de burgers gelooft.

Explanation

Mill betoogt dat waarheden die niet worden betwist hun levendigheid en begrip verliezen. Door tegengestelde meningen serieus te nemen, wordt de eigen opvatting getoetst en scherper begrepen.

Question 46Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Een redenering luidt: 'Iedereen doet het, dus het is moreel juist.' Welke drogreden wordt hier begaan?

  1. Een beroep op autoriteit
  2. Een beroep op de meerderheid Correct answer.
  3. Een drogreden van de valse tegenstelling
  4. Een cirkelredenering

Explanation

De redenering leidt een normatieve conclusie af uit het feit dat velen iets doen. Dat is een beroep op de meerderheid (argumentum ad populum), waarbij populariteit als bewijs voor juistheid wordt genomen.

Question 47Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens het existentialisme van Sartre is de mens 'tot vrijheid gedoemd'. Welke consequentie verbindt hij daaraan voor de verantwoordelijkheid?

  1. De mens is niet verantwoordelijk, omdat zijn keuzes door zijn omgeving worden bepaald.
  2. De mens is volledig verantwoordelijk, ook voor zijn situatie, omdat hij zich daartoe moet verhouden. Correct answer.
  3. De mens is alleen verantwoordelijk voor wat hij zelf bewust heeft gekozen.
  4. De mens is verantwoordelijk voor anderen, maar niet voor zichzelf.

Explanation

Sartre stelt dat de mens niet kan vluchten in excuses zoals karakter of omstandigheden. Zelfs de wijze waarop hij zich tot zijn situatie verhoudt is een keuze, waardoor de verantwoordelijkheid radicaal is.

Question 48Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Nietzsche beschrijft de 'laatste mens' in Aldus sprak Zarathoestra. Welk kenmerk past bij deze figuur?

  1. Hij zoekt comfort, gezondheid en gelijkheid en vermijdt elk risico en streven. Correct answer.
  2. Hij streeft naar grootheid en aanvaardt daarvoor het lijden.
  3. Hij verwerpt alle moraal en schept nieuwe waarden.
  4. Hij leeft ascetisch en offert zich op voor een hoger ideaal.

Explanation

De laatste mens is voor Nietzsche de verkleinde mens die vooral comfort en veiligheid nastreeft en elk groot verlangen heeft afgezworen. Hij is het tegenbeeld van de Übermensch, die waarden durft te scheppen en risico's aanvaardt.

Question 49Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

Volgens de Socratische methode leidt filosofisch onderzoek via vragen naar inzicht in begrippen. Wat kenmerkt de elenchus?

  1. Het verzamelen van empirische gegevens ter ondersteuning van een theorie.
  2. Het vaststellen van waarheid door middel van een stemming onder de gesprekspartners.
  3. Het systematisch weerleggen van een aanname door de tegenspraken ervan bloot te leggen. Correct answer.
  4. Het opstellen van een lange redevoering om het publiek te overtuigen.

Explanation

De elenchus is een gespreksmethode waarbij de gesprekspartner een stelling poneert die door gerichte vragen tot tegenspraak wordt gebracht. Daardoor wordt de aporie zichtbaar en kan men zoeken naar een betere definitie.

Question 50Examenprogramma filosofie vwo (domeinen niet gespecificeerd in de bron)

In de filosofie van de geest wordt het 'kwalia'-probleem besproken. Wat betreft dit probleem?

  1. De vraag of wetenschappelijke theorieën falsifieerbaar zijn.
  2. De vraag of een kunstmatig systeem de juiste regels kan volgen bij taalgebruik.
  3. De vraag of morele oordelen universeel geldig kunnen zijn.
  4. De vraag hoe subjectieve ervaringskwaliteiten zoals de smaak van koffie in een fysisch verklaringsmodel passen. Correct answer.

Explanation

Kwalia zijn de subjectieve, fenominale aspecten van ervaring: hoe het voelt om iets mee te maken. Het probleem is dat fysische beschrijvingen lijken te zwijgen over dat subjectieve karakter, wat de verhouding tussen geest en lichaam raadselachtig maakt.