LO VMBO GL/TL (common core) cheat sheet

Waarnemen gaat voor handelen: eerst de ruimte, medespelers, tegenstanders en de bal waarnemen, daarna een actie kiezen.

Bij het lezen van een tegenstander zegt de stand van heupen en romp meer dan de stand van voeten of bal, omdat de romp de richting aankondigt.

Reflectiecyclus: terugblikken op wat gebeurde, analyseren waarom het zo liep, conclusie trekken, nieuwe aanpak afspreken.

Een verantwoording bevat drie elementen: de waarneming, de gebruikte regel of het doel, en het gevolg van de gemaakte keuze.

SMART-doel: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden.

Basisbewegingsvaardigheden: lopen, springen, gooien, vangen, slaan, mikken, rollen, klimmen, balanceren en draaien.

Feedbackregel: één concreet waargenomen gedrag noemen, één tip geven en eventueel een voorbeeld voordoen; geen oordeel over de persoon.

Leerfasen in bewegen: onbewust onbekwaam, bewust onbekwaam, bewust bekwaam, onbewust bekwaam.

Speluitgangspunten bij balbezit: breedte en diepte maken, een driehoek vormen en een steunspeler achter de bal houden.

Verdedigend: positie innemen tussen tegenstander en doel of basket, de tegenstander voor je houden en naar de zijkant dwingen.

Basketbal: reizen (voet verplaatsen zonder dribbel, pass of schot) is een overtreding en levert balbezit voor de tegenpartij op.

Volleybal: een team mag de bal maximaal drie keer raken en dezelfde speler mag de bal niet twee keer achter elkaar raken.

Voetbal: een aanvaller is buitenspel als hij op het moment van spelen van de bal dichter bij de doellijn staat dan zowel de bal als de op één na laatste tegenstander, en actief aan het spel deelneemt.

Evenwicht: de loodlijn uit het zwaartepunt moet binnen het steunvlak blijven; een groter steunvlak of lager zwaartepunt geeft een stabielere houding.

Observatiepunten bij een beweging: voorbereiding (anticipatie), uitvoering (rompstabiliteit, timing) en afronding.

Afvalsysteem: aantal wedstrijden is het aantal deelnemers min één; de verliezer ligt er direct uit.

FITT-regel: Frequentie (hoe vaak), Intensiteit (hoe zwaar), Tijd (hoe lang), Type (welke vorm van training).

Geschatte maximale hartslag = 220 min de leeftijd; duurtraining om het uithoudingsvermogen te verbeteren ligt op 60 tot 80 procent van dat maximum.

Aerobe inspanning gebruikt zuurstof en is lang vol te houden; anaerobe inspanning is kort, intensief en zonder voldoende zuurstof.

RICE bij een verzwikking: Rust, IJs (in korte blokken), Compressie, Hoog houden; daarna beoordeling door een deskundige.

BMI = gewicht in kilogram gedeeld door het kwadraat van de lengte in meters; bij 60 kg en 1,70 m is de BMI ongeveer 20,8.

Tillen: neutrale rug, beweging vanuit knieën en heupen, last dicht bij het lichaam en niet draaien onder belasting.

Voeding: koolhydraten zijn de belangrijkste brandstof bij inspanning, eiwitten dienen opbouw en herstel; twee tot drie uur voor inspanning een lichte maaltijd.

Blessurepreventie: geleidelijke opbouw van belasting, goede techniek, warming-up, voldoende rust en passend materiaal.

Veiligheid vooraf: sieraden af, materiaal en ondergrond controleren, schoeisel afstemmen op de activiteit.

Fair play: de regels naleven, tegenstander en scheidsrechter respecteren en ook bij verlies sportief blijven.

Samenwerken in bewegen vraagt om een duidelijke taakverdeling, afspraken over communicatie en het accepteren van elkaars rol.

Groepsdynamica: rollen (leider, volger, zondebok) en gedeelde normen bepalen hoe een groep zich gedraagt.

Diversiteit: verschillen in leeftijd, geslacht, culturele achtergrond, beperking of niveau vragen om aangepaste regels, materiaal of indeling.

Breedtesport richt zich op plezier, gezondheid en gezelligheid; topsport richt zich op prestatie op hoog niveau met selectie en veel training.

Onsportief gedrag: tijdrekken, expres overtredingen maken, schelden of uitsluiten; het schaadt veiligheid en plezier in de groep.

Socialisatie via sport: waarden als samenwerken, afspraken nakomen en omgaan met winst en verlies worden in de vereniging overgedragen.

Organisatiekenmerken van een les: doel, beginsituatie, aantal deelnemers, ruimte, tijd en materiaal.

Toernooivormen: afvalsysteem (verliezer uit), poule (iedereen één keer tegen iedereen) en competitie met heen- en terugwedstrijden.

Oneven aantal teams: één team per ronde krijgt een bye (is vrij) zodat het schema en het aantal wedstrijden per ronde kloppen.

Puntentelling in een poule is vaak: winst 3 punten, gelijkspel 1 punt, verlies 0 punten.

Jureren: regels kennen, positie kiezen met zicht op de actie, consequent en duidelijk fluiten en een beslissing kort uitleggen.

Coachen: eerst observeren, dan maximaal één of twee concrete aanwijzingen geven en daarna aanmoedigen.

Differentiëren door ruimte, tijd, aantal spelers, materiaal (zoals een lichtere bal) of regels aan te passen aan het niveau.

Veiligheid regelen: materiaalcheck vooraf, duidelijke gedragsafspraken, EHBO-koffer bij de hand en toezicht tijdens de activiteit.