Portfolio 5 vwo: 'ik heb gewoon geen discipline'
Een leerling uit 5 vwo houdt voor het vak lichamelijke opvoeding een portfolio bij. In periode 1 had hij het doel: 'ik wil mijn uithoudingsvermogen verbeteren, zodat ik 20 minuten kan hardlopen zonder te stoppen'. Hij had acht trainingen gepland (twee per week) en heeft er drie uitgevoerd, alle drie in de eerste twee weken. Bij de eindevaluatie schrijft hij: 'Het is mislukt. Ik heb gewoon geen discipline en ik ben niet sportief aangelegd. Hardlopen is niets voor mij.' Op de vraag wat hij de volgende keer anders zou doen, antwoordt hij: 'Niets, ik ga gewoon iets kiezen dat ik wel kan.' De docent heeft tien minuten voor het gesprek en wil dat de leerling zelf een nieuw, werkbaar doel formuleert. In het portfolio zit ook een hartslagmeting: bij 9 km/u liep hij met een hartslag van 178, terwijl zijn geschatte maximale hartslag 195 is.
1. Beoordeel de kwaliteit van deze reflectie en benoem concreet welke denkfouten erin zitten.
Read the worked answer
Wat gaat hier mis?
1. Verkeerde attributie. Hij schrijft het mislukken toe aan een stabiele, interne en onveranderlijke eigenschap ('geen discipline', 'niet sportief aangelegd'). Wie zijn falen aan zulke factoren toeschrijft, ziet geen enkele reden om het de volgende keer anders te doen: het ligt immers aan wie je bent, niet aan wat je deed. Precies daarom volgt de conclusie 'ik ga iets kiezen dat ik wel kan'.
2. Geen analyse van het proces. Er staat alleen een eindoordeel, geen beschrijving van wat er feitelijk gebeurde. Waarom stopte hij na week 2? Was het tijdgebrek, waren de trainingen te zwaar, was het weer een drempel? Zonder die analyse is er niets om aan te sleutelen.
3. Doel en uitvoering worden niet gescheiden. Het doel (20 minuten kunnen hardlopen) was niet onrealistisch; de uitvoering (acht trainingen, tempo onbekend) was niet afgestemd op zijn niveau. Dat onderscheid maakt hij niet.
4. De meting wordt niet gebruikt. In het portfolio staat een hartslag van 178 bij 9 km/u, ongeveer 91 procent van zijn geschatte maximale hartslag. Dat is een tempo dat bij een beginnende loper veel te hoog ligt voor duurtraining; vrijwel zeker heeft hij elke training te hard gelopen en daardoor ervaren dat hardlopen 'niets voor hem' is. Deze verklaring blijft in zijn reflectie volledig buiten beeld.
5. Geen alternatief gedrag. Een reflectie is pas bruikbaar als er een concreet, uitvoerbaar voornemen uit komt. 'Niets' is geen voornemen.
2. Herschrijf samen met de leerling het doel tot een werkbaar doel. Onderbouw met de SMART-criteria en met de hartslaggegevens.
Read the worked answer
Eerst de gegevens vertalen. Maximale hartslag ongeveer 195, gemeten 178 bij 9 km/u: dat is ruim 90 procent. Dat tempo hoort bij intensief werk, niet bij een duurloop. Voor duurtraining is een tempo waarbij hij nog kan praten geschikter, ruwweg 70 tot 80 procent van de maximale hartslag, dus ongeveer 135 tot 155 slagen per minuut. Een deel van de verklaring zit dus in het tempo, niet in zijn aanleg.
Nieuw doel, geformuleerd met de leerling: 'Ik loop de komende acht weken twee keer per week 20 minuten, in een tempo waarin ik nog een gesprek kan voeren en met een hartslag tussen 140 en 160. Ik begin met 2 minuten lopen en 1 minuut wandelen en bouw dat elke week uit. Ik noteer na elke training mijn hartslag en of het lukte.'
SMART-getoetst:
- Specifiek: het gaat om lopen in een vast tempo en een vaste hartslagzone, niet om 'conditie' in het algemeen.
- Meetbaar: 20 minuten, twee keer per week, hartslag tussen 140 en 160, acht weken.
- Acceptabel: hij kiest zelf het tempo en de route; het doel is met zijn eigen gegevens onderbouwd.
- Realistisch: acht trainingen waren te veel gevraagd; twee keer per week met een haalbare duur is dat niet. De hartslaggrens voorkomt dat hij zichzelf opnieuw overbelast.
- Tijdsgebonden: acht weken met een vaste evaluatie aan het eind.
Belangrijk voor het gesprek: laat hem zelf de hartslagzone benoemen en zelf de twee vaste momenten in de week kiezen. Een doel dat door de docent is opgelegd, houdt bij de eerste tegenslag geen stand.
3. Welke gespreksvragen stel je in tien minuten om te bereiken dat de leerling zelf tot een verklaring en een plan komt? Geef de opbouw en drie concrete vragen.
Read the worked answer
Opbouw van het gesprek (tien minuten):
- Feiten ophalen (2 minuten). Niet beginnen bij het oordeel, maar bij de gebeurtenissen. 'Wat gebeurde er op de dag dat je niet ging?'
- Zelf laten verklaren (3 minuten). Doorvragen op wat hij zelf denkt dat de oorzaak is, zonder hem het antwoord te geven.
- Succes zoeken (2 minuten). De drie trainingen die wél lukten, zijn het bewijs dat het niet aan zijn aanleg ligt. 'Wat was er anders op de dagen dat het wel lukte?'
- Alternatief bedenken (2 minuten). 'Wat zou je nodig hebben om het de volgende keer wel te halen?'
- Vastleggen (1 minuut). Het nieuwe doel in zijn eigen woorden laten opschrijven en de afspraak herhalen.
Drie concrete vragen:
- 'Je bent na week 2 gestopt. Wat was op dat moment het verschil met de weken daarvoor?'
- 'Je liep 9 kilometer per uur met een hartslag van 178. Wat zou er gebeuren als je langzamer liep?'
- 'Wat heb je de vorige keer gemist dat je nu nodig hebt: tijd, een loopmaatje, een rustiger tempo, een vaste dag?'
Wat je zelf niet doet: invullen dat hij 'gewoon te hard liep' of hem vertellen dat hij wel degelijk sportief is. De waarde van het gesprek zit erin dat hij de verklaring zelf formuleert; alleen dan is de conclusie bestand tegen de eerste tegenslag.
Afsluiting: spreek een evaluatiemoment over drie weken af en vraag hem dan niet 'lukt het?' maar 'wat heb je gedaan en wat viel op?'