VWO Lichamelijke opvoeding (gemeenschappelijk deel) key terms

Bewegingen waarbij de grote spiergroepen van het lichaam betrokken zijn, zoals rennen, springen, gooien en klimmen. Deze vaardigheden vormen de basis voor veel sporten en dagelijkse activiteiten.

Bewegingen waarbij kleine spiergroepen en een precieze oog-handcoördinatie nodig zijn, zoals schrijven, vangen met één hand of het slaan van een tafeltennisbal. Vereist nauwkeurige sturing.

Het vermogen om spieren en lichaamsdelen zo aan te sturen dat bewegingen vloeiend, nauwkeurig en in de juiste volgorde verlopen. Speelt een rol bij zowel eenvoudige als complexe bewegingen.

Het vermogen om het lichaam in evenwicht te houden, zowel in stilstand (statisch) als tijdens bewegen (dynamisch). Bepaalt mede hoe stabiel iemand staat, draait of landt.

Het denkbeeldige punt waarin het gewicht van het lichaam gelijkmatig verdeeld is. Bij balans moet dit punt zich boven het steunvlak bevinden om niet te vallen.

Het oppervlak waarmee het lichaam de grond of een toestel raakt en waarop het gewicht rust. Een groter steunvlak maakt het gemakkelijker om in evenwicht te blijven.

Een aangeleerde, doelgerichte beweging die iemand met enige regelmaat correct kan uitvoeren, zoals dribbelen of overspringen. Ontstaat door oefening en wordt steeds automatischer.

Het proces waarbij een beweging door oefening en feedback stap voor stap beter en automatischer wordt uitgevoerd. Verloopt van bewust nadenken naar onbewust uitvoeren.

Het verschijnsel dat het leren van de ene beweging invloed heeft op het leren van een andere. Positieve transfer helpt, negatieve transfer kan een nieuwe beweging juist bemoeilijken.

Informatie die de sporter krijgt over de uitvoering of het resultaat van een beweging, van een trainer, medespeler of uit eigen gevoel. Helpt om de beweging bij te sturen.

Het gericht en systematisch kijken naar bewegingen om te beoordelen hoe iemand beweegt en waar verbetering mogelijk is. Vormt de basis voor gerichte feedback en bijstelling.

Het opdelen van een beweging in fasen om te begrijpen hoe de beweging verloopt en waar het misgaat. Bijvoorbeeld bij een sprong: aanloop, afzet, zweeffase en landing.

De manier waarop een beweging wordt uitgevoerd, afgemeten aan de eisen van de sport. Een goede techniek maakt een beweging effectiever en verkleint de kans op blessures.

Het bewust kiezen van acties en posities om een wedstrijd of spelsituatie te winnen, rekening houdend met de eigen kwaliteiten en die van de tegenstander. Gaat over keuzes, niet over uitvoering.

Het vermogen om tijdens het spel snel situaties te herkennen en de juiste keuze te maken, bijvoorbeeld wel of niet passen. Ontstaat door veel spelsituaties te oefenen.

Een spelvorm waarbij spelers in een afgebakend vak de bal naar elkaar spelen en vrijlopen, met als doel balbezit te behouden. Traint samenspel, overzicht en aanname.

De afspraken en regels die binnen een sport of spel gelden, zoals buitenspel, aantal wissels of speelveldafmetingen. Zorgt ervoor dat deelnemers eerlijk en veilig kunnen spelen.

De persoon die tijdens een wedstrijd toeziet op naleving van de spelregels en beslissingen neemt bij overtredingen. Kan ook door medespelers of leerlingen worden uitgevoerd.

Het principe dat deelnemers zich sportief en eerlijk gedragen, ook als de scheidsrechter niet kijkt. Omvat respect voor tegenstanders, teamgenoten en officials.

Het afstemmen van acties tussen spelers of teamgenoten om een gemeenschappelijk doel te bereiken, zoals samenspelen bij een aanval. Vereist communicatie en vertrouwen.

De taak en verantwoordelijkheid die een speler binnen een team vervult, zoals aanvaller, verdediger of keeper. Bepaalt mede wat van iemand in het spel wordt verwacht.

De manier waarop een bewegingsles is ingericht: indeling van het veld, materiaal, groepen en tijd. Een goede organisatie zorgt voor veel bewegingstijd en weinig wachten.

De uitleg of aanwijzing die een leraar of trainer geeft voordat of tijdens een oefening. Kort en duidelijk geven helpt deelnemers sneller en beter te bewegen.

Het aanpassen van oefeningen, regels of materialen aan verschillen tussen deelnemers, zodat iedereen op eigen niveau kan meedoen. Bijvoorbeeld een grotere bal of een kortere afstand.

Het geheel van lichamelijke eigenschappen dat bepaalt hoe lang en hoe intensief iemand kan bewegen, zoals uithoudingsvermogen, kracht, snelheid en lenigheid. Is trainbaar.

Het vermogen om gedurende langere tijd een matige tot zware inspanning vol te houden. Hangt af van hart, longen, bloed en spieren en is te trainen met duurtraining.

Het vermogen van spieren om weerstand te overwinnen of te verplaatsen, bijvoorbeeld bij duwen, tillen of springen. Is te trainen door de spieren zwaarder te belasten.

De mate waarin gewrichten en spieren kunnen strekken en buigen zonder pijn. Voldoende lenigheid vergroot de bewegingsuitslag en verkleint de kans op verrekkingen.

Het aantal keren dat het hart per minuut klopt. Tijdens inspanning stijgt de hartslag om spieren van zuurstof te voorzien; de hoogte geeft een maat voor de inspanning.

Hoe zwaar een inspanning is, uitgedrukt in bijvoorbeeld hartslag, tempo of gewicht. De intensiteit bepaalt welk energiesysteem wordt aangesproken en welk trainingseffect optreedt.

Een korte fase van lichte beweging en oefeningen vóór de eigenlijke inspanning. Maakt spieren en gewrichten soepel en bereidt hart en longen voor op zwaardere belasting.

Alle maatregelen die de kans op letsel tijdens bewegen verkleinen, zoals goed inwarmen, juiste techniek, passend materiaal en voldoende herstel. Voorkomt uitval en pijnklachten.

Een toestand waarbij het lichaam meer belasting te verwerken krijgt dan het aankan, met vermoeidheid of pijn tot gevolg. Ontstaat vaak door te snel opbouwen of te weinig rust.

De periode na inspanning waarin het lichaam zich herstelt en zich aanpast aan de belasting. Voldoende rust en slaap zijn nodig om sterker te worden en blessures te voorkomen.

De belasting die een training op het lichaam legt en die een aanpassing uitlokt. Moet groot genoeg zijn om effect te hebben, maar niet zo groot dat het lichaam overbelast raakt.

Het geheel van gewoonten, waarden en betekenissen die een samenleving of groep aan bewegen en sport geeft. Bepaalt welke sporten populair zijn en hoe erover wordt gedacht.

De mate waarin mensen deelnemen aan sport, als sporter of als toeschouwer. Wordt beïnvloed door factoren als leeftijd, inkomen, opleiding en beschikbare voorzieningen.

Het proces waarbij iemand de normen, waarden en gewoonten van een groep of samenleving leert, ook op het gebied van bewegen en sport. Bijvoorbeeld via gezin, school en club.

De houding waarbij een sporter zich respectvol en eerlijk gedraagt tegenover tegenstanders, medespelers en officials, ook bij verlies. Hangt samen met fair play en normbesef.

Het gebruik van verboden middelen of methoden om de sportprestatie te verbeteren. Is in de sport verboden omdat het oneerlijk is en de gezondheid van de sporter kan schaden.

Het bewust terugkijken op eigen bewegen en leren: wat ging goed, wat kan beter en waarom. Helpt om keuzes te onderbouwen en het eigen leerproces bij te sturen.

Het zelf inschatten van de eigen vaardigheid of prestatie aan de hand van criteria. Maakt zichtbaar waar iemand staat en vormt de basis voor een volgende stap in het leren.

Een concrete, haalbare omschrijving van wat iemand op een bepaald moment wil bereiken of verbeteren in het bewegen. Geeft richting aan oefenen en maakt vooruitgang meetbaar.

Het verkennen van het aanbod aan sporten, verenigingen en beweegmogelijkheden in de eigen omgeving. Helpt om een bewuste keuze te maken voor een sport of beweegvorm.

Het geheel van sporten, verenigingen, faciliteiten en activiteiten dat in een bepaalde omgeving beschikbaar is. Bepaalt mede welke keuzes iemand kan maken om te gaan bewegen.

Sport die wordt beoefend binnen een club met leden, trainingen, wedstrijden en vrijwilligers. Biedt naast bewegen ook sociale contacten en een gestructureerde setting.

Bewegen dat niet aan een club of vereniging is verbonden, zoals hardlopen in het park of fitnessen in een sportschool. Kent meer vrijheid maar minder begeleiding en competitie.