Idioom in een informeel bericht van een uitwisselingsstudent
Een vwo-leerling vertaalt voor de Nederlandse familie van een Russische uitwisselingsstudent een kort bericht. De Russische student schrijft: «Извини, что пишу как курица лапой: у меня виснет компьютер. Не делай из мухи слона, я всё исправлю. Приходи в субботу, только не в своей тарелке, а с хорошим настроением!» De leerling twijfelt: hij kent «курица» en «муха» en vertaalt letterlijk 'als een kip met een poot' en 'maak van een vlieg een olifant'. Voor «виснет» kiest hij 'hangt', en «не в своей тарелке» vertaalt hij als 'niet in je bord'. De docente ziet dat de vertaling grammaticaal klopt maar in het Nederlands onbegrijpelijk en inconsistent is: het bericht is informeel, maar de leerling gebruikt soms formele wendingen. De opdracht vraagt om een natuurlijke vertaling in 40–60 woorden, met behoud van toon.
1. Verklaar voor drie uitdrukkingen waarom letterlijk vertalen faalt, en geef een natuurlijke Nederlandse weergave: 'как курица лапой', 'делать из мухи слона', 'не в своей тарелке'.
Read the worked answer
Algemeen: dit zijn idiomen; de betekenis is niet de som van de delen. Letterlijk vertalen levert beeldspraak op die in het Nederlands niet bestaat of verkeerd wordt begrepen.
- «как курица лапой»: letterlijk 'als een kip met een poot' is onbegrijpelijk. Het betekent 'onleesbaar schrijven'. Natuurlijk Nederlands: 'met hanenpoten schrijven' of 'onleesbaar schrijven'.
- «делать из мухи слона»: letterlijk 'van een vlieg een olifant maken' is in het Nederlands geen vaste uitdrukking. Het equivalent is 'van een mug een olifant maken': iets kleins opblazen.
- «не в своей тарелке»: letterlijk 'niet in je bord' is onzin. Het betekent 'zich niet op zijn gemak voelen'. In deze informele context: 'kom niet ongemakkelijk, maar in een goed humeur'.
Toon: het bericht is informeel en zelfspotisch. Kies dus 'je' en natuurlijke, spreektaalachtige wendingen; formeel 'u' of ambtelijk taalgebruik zou de verhouding verstoren.
2. Hoe vertaal je 'виснет компьютер' en welke strategie gebruik je als je het woord 'виснет' niet kent? Betrek de context en het aspect.
Read the worked answer
Vertaling: 'mijn computer loopt vast' of 'mijn computer bevriest'. 'Hangt' is begrijpelijk maar in het Nederlands minder natuurlijk voor een computerstoring.
Strategie bij onbekend woord:
- Bepaal de syntactische plek: «виснет» is een persoonsvorm met «компьютер» als onderwerp; het gaat om een toestand of handeling van de computer.
- Gebruik de context: «у меня виснет компьютер» staat naast «я всё исправлю»; dat wijst op een technisch probleem, niet op letterlijk hangen.
- Probeer een voorlopige letterlijke betekenis en toets die aan de collocatie: 'hangen' kan, maar 'vastlopen' past beter bij computers.
Aspect: «виснет» is onvoltooid tegenwoordige tijd: een algemene of herhaalde storing. «Завис» zou perfectief zijn en eerder 'is net vastgelopen' betekenen. De keuze voor 'loopt vast' of 'bevriest' past bij de onvoltooide lezing.