VWO Russisch key terms

Het onderscheid tussen wat in een zin al bekend is (тема, meestal vooraan) en de nieuwe, informatieve kern (рема, vaak achteraan). Het Russisch regelt dit met woordorde en intonatie in plaats van met lidwoorden, wat begrip en eigen formulering sterk beïnvloedt.

Elk Russisch werkwoord is meestal perfectief of imperfectief. Perfectief ziet een handeling als afgerond geheel, imperfectief als proces, gewoonte of herhaling. De keuze bepaalt mede de tijd en de betekenis van de hele zin.

Het Russisch kent zes naamvallen die de functie van een zelfstandig naamwoord of bijvoeglijk naamwoord in de zin aangeven. Uitgangen, voorzetsels en werkwoordsregering bepalen samen welke naamval nodig is.

De vaste combinatie van een werkwoord, bijvoeglijk naamwoord of zelfstandig naamwoord met een bepaald voorzetsel en een bepaalde naamval. Deze combinaties moet je uit het hoofd leren, want ze volgen geen algemene regel.

Werkwoorden zoals идти/ходить en ехать/ездить die in paren voorkomen: één vorm voor beweging in één richting op één moment, één vorm voor herhaalde of rondgaande beweging. Ook voorvoegsels als при-, у- en вы- veranderen de betekenis.

Voorvoegsel dat voor een werkwoord of zelfstandig naamwoord wordt geplaatst en de betekenis wijzigt, bijvoorbeeld при- (aankomen), у- (weggaan) of пере- (oversteken). Bij werkwoorden beïnvloedt een voorvoegsel vaak ook het aspect.

De volgorde van zinsdelen in het Russisch. Die is vrijer dan in het Nederlands, maar niet willekeurig: nieuwe of beklemtoonde informatie staat meestal achteraan, bekende informatie vooraan. Verkeerde woordorde maakt een zin onnatuurlijk of onduidelijk.

De melodie van de stem waarmee een spreker betekenis uitdrukt: vraag, bevestiging, tegenstelling of emotie. In het Russisch kan dezelfde woordvolgorde door intonatie een andere mededeling worden, dus let bij luisteren op klemtoon en toonhoogte.

De klemtoon op één lettergreep van een Russisch woord. Die is onvoorspelbaar, verschuift soms bij verbuiging en bepaalt de uitspraak van onbeklemtoonde klinkers. Verkeerde klemtoon leidt direct tot begripsproblemen bij luisteraars.

Het verschijnsel dat onbeklemtoonde klinkers korter en neutraler worden uitgesproken dan in de spelling. Zo klinkt о buiten de klemtoon vaak als een korte a. Dit verklaart waarom gesproken Russisch anders klinkt dan het geschreven woord.

De omringende tekst of situatie die de betekenis van een woord of zin bepaalt. Bij lees- en luistertaken gebruik je de context om onbekende woorden te raden en om te controleren of een gekozen antwoord past bij wat ervoor en erna staat.

Een woord of korte frase in een tekst dat de hoofdgedachte of het antwoord op een vraag draagt. Door eerst naar zulke woorden te zoeken en daarna de omringende zinnen te lezen, vind je sneller het relevante tekstdeel.

De kernboodschap die een alinea of hele tekst wil overbrengen, los van de voorbeelden en details. Bij meerkeuzevragen wijst het juiste antwoord vaak op deze kern en niet op één los detail uit de tekst.

Een reden of bewijs dat een schrijver of spreker aanvoert om een standpunt te ondersteunen. In leesteksten moet je argumenten kunnen onderscheiden van meningen, voorbeelden en tegenargumenten om de strekking correct te beoordelen.

De positie of mening van een auteur, personage of spreker ten opzichte van een onderwerp. Het herkennen van signaalwoorden als по-моему, однако of с одной стороны helpt om te bepalen wie wat vindt.

Woord of uitdrukking zoals конечно, вероятно of во-первых dat de houding van de spreker aangeeft of de tekst ordent. Zulke woorden staan vaak tussen komma's en zijn belangrijk voor toon en structuur van een tekst.

Een verbindend woord of zinsdeel zoals поэтому, тем не менее of кроме того dat verband legt tussen zinnen of alinea's. Het herkennen van zulke verbanden is essentieel voor begrip van oorzaak, gevolg, tegenstelling en opsomming.

Een woord met ongeveer dezelfde betekenis als een ander woord, bijvoorbeeld машина en автомобиль. In lees- en luistertaken wordt het juiste antwoord vaak met een synoniem in de tekst aangeduid en niet met het letterlijke woord uit de vraag.

Een woord met de tegengestelde betekenis van een ander woord, zoals дорогой tegenover дешёвый. Kennis van antoniemen helpt bij het begrijpen van tegenstellingen in teksten en bij het kiezen tussen twee tegengestelde antwoorden.

Een vaste woordcombinatie waarvan de betekenis niet letterlijk uit de delen valt af te leiden, bijvoorbeeld ни пуха ни пера (succes). Zulke uitdrukkingen komen veel voor in gesproken taal en moeten als geheel worden geleerd.

Een vaste uitdrukking met een figuurlijke betekenis die hoort bij het natuurlijke taalgebruik van een taal. In het Russisch zijn veel idioom uitdrukkingen met lichaamssdelen of dieren; letterlijk vertalen leidt tot misverstanden.

De informele, gesproken variant van het Russisch met eigen woorden, verkortingen en zinsbouw. Luisterfragmenten bevatten vaak zulke taal, waardoor je losse spreektaalwoorden en typische partikels moet herkennen naast standaardtaal.

Onverbuigbaar woordje zoals же, ведь, ли of даже dat een nuance toevoegt: nadruk, twijfel, verbazing of tegenstelling. Partikels dragen veel betekenis in gesproken Russisch en bepalen mede de bedoeling van een uiting.

De formele schrijfstijl van brieven, sollicitaties en ambtelijke teksten, met vaste formules, beleefdheidsvormen en weinig emotie. Bij schrijfopdrachten moet je deze stijl kunnen toepassen en herkennen in leesteksten.

De aanspreekvorm waarmee je iemand in een brief of gesprek aanspreekt, bijvoorbeeld Уважаемый Иван Петрович of Дорогая Анна. De keuze tussen уважаемый en дорогой en tussen voornaam met patroniem of voornaam alleen bepaalt de toon.

De Russische gewoonte om iemand met voornaam plus patroniem aan te spreken, bijvoorbeeld Мария Ивановна. Dit is de beleefde standaard in formele situaties; alleen de voornaam gebruiken kan te vertrouwelijk of juist respectloos overkomen.

Het onderscheid tussen de informele jij-vorm ты en de beleefde of meervoudige u-vorm вы. De keuze hangt af van leeftijd, hiërarchie en situatie en werkt door in werkwoordsvormen, voornaamwoorden en aanspreekvormen.

Een geschreven bericht met vaste opbouw: aanspreking, inleiding, kern en afsluiting met groet en naam. Bij de schrijfopdracht beoordeelt men of deze structuur klopt en of de stijl past bij de geadresseerde.

Een korte beschouwende tekst waarin je een standpunt inneemt en met argumenten onderbouwt. Bij het schrijfexamen vraagt men vaak om een duidelijke stelling, enkele argumenten en een afsluitende conclusie in verzorgd Russisch.

Het in eigen woorden weergeven van de inhoud van een gelezen of beluisterde tekst. Bij mondelinge examens toetst dit of je de hoofdlijn begrijpt en of je vloeiend en samenhangend kunt formuleren.

Een aaneengesloten spreekbijdrage van één spreker, bijvoorbeeld een presentatie of een antwoord van enkele minuten. Je moet hierbij structuur aanbrengen met signaalwoorden en de juiste naamvallen en aspecten gebruiken.

Een gesprek tussen twee of meer sprekers, waarbij je moet reageren op vragen, doorvragen en beleefd onderbreken. In het mondeling examen toetst men of je natuurlijk reageert en de juiste aanspreekvorm en intonatie kiest.

De stad aan de Neva, gesticht in 1703 door Peter de Grote en lange tijd de hoofdstad van het Russische Rijk. Voor de landeskunde zijn de klassieke benamingen, de culturele rol en de ligging ten opzichte van Moskou kernkennis.

De huidige hoofdstad en grootste stad van Rusland, met het Kremlin en het Rode Plein als bekendste symbolen. In teksten over geschiedenis, politiek en cultuur duikt de stad vaak op, ook in vaste uitdrukkingen en spreekwoorden.

De toeristische route langs oude Russische steden ten noordoosten van Moskou, zoals Владимир, Суздаль en Ростов Великий. De route staat symbool voor middeleeuwse kloosters, houten architectuur en het vroegere vorstendom.

De oosters-orthodoxe stroming waartoe de Russisch-Orthodoxe Kerk behoort. Kennis van feestdagen, kerkgebouwen en gebruiken helpt bij het begrijpen van literaire en culturele teksten en van de Russische kalender.

Het orthodoxe paasfeest, het belangrijkste feest in de Russisch-Orthodoxe traditie, met eigen eieren, paasbrood en nachtelijke kerkdiensten. De datum valt meestal later dan het westerse paasfeest door een andere kalenderberekening.

Het versterkte historische centrum van een Russische stad; de bekendste is het Kremlin in Moskou met paleizen, kerken en musea. In teksten verwijst het woord soms naar het complex en soms naar de zetel van de regering.