कंक्रिट cube परीक्षण असफल: स्वीकार्ने, सुधार्ने वा भत्काउने?
एक BOP मा १२ कोठे दुईतले RCC ब्यारेक निर्माण हुँदै छ; डिजाइन M20 कंक्रिट, २८ दिनको cube strength २० N/mm²। तेस्रो तलाको स्ल्याब र ६ वटा कोलम कास्ट गरिएको २८ दिनपछि परीक्षण गर्दा ६ मध्ये ३ वटा cube को नतिजा १६.२, १७.० र १७.८ N/mm² आयो। ठेकेदार भन्छ - 'लेबोरेटरीको क्यालिब्रेसन बिग्रिएको थियो, नतिजा मान्न मिल्दैन।' साइट अभिलेखअनुसार कंक्रिट एकै दिन करिब ३८ घनमिटर कास्ट भयो, water-cement ratio ०.५५ राखिएको, क्युरिङ अनियमित भएको र बालुवामा ७ प्रतिशतसम्म सिल्ट देखिएको छ। दुई कोलममा honeycombing देखिन्छ। ठेकेदारको तेस्रो रनिङ बिल रु. २८ लाख पेश भइसकेको छ र म्याद ३ महिना बाँकी छ; मनसुन सुरु हुन लागेको छ।
1. cube नतिजा असफल हुँदा कंक्रिट स्वीकार्य हो वा होइन भन्ने निर्णय गर्न के-के जाँच र परीक्षण गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
प्रारम्भिक मूल्याङ्कन: M20 का लागि व्यक्तिगत cube नतिजा fck − ३ = १७ N/mm² भन्दा कम हुनु हुँदैन; १६.२ र १७.० कम भएकाले समूह नै शंकास्पद छ। तर नतिजा अस्वीकार गर्नुअघि परीक्षणको विश्वसनीयता जाँच्नु अनिवार्य छ।
जाँचका चरण: (१) प्रयोगशालाको क्यालिब्रेसन प्रमाणपत्र र त्यही दिनका नमुना अभिलेख; (२) cube बनाउने, क्युरिङ र परीक्षणको साइट अभिलेख तथा नमुना पहिचान मिलान; (३) ठेकेदारको दाबी स्वतन्त्र प्रयोगशालाबाट पुनः परीक्षण गरी पुष्टि; (४) संरचनाबाट core निकाली IS 516 अनुसार परीक्षण - यो नै निर्णायक प्रमाण हो; (५) NDT (rebound/UPV) ले थप संकेत दिन्छ तर एक्लैले स्वीकृति दिँदैन; (६) डिजाइनर/संरचना इन्जिनियरबाट सदस्यको भारबहन क्षमता विश्लेषण।
निष्कर्ष: core नतिजा पनि कम आए स्ल्याब/कोलम अस्वीकार्य मानी सुदृढीकरण वा पुनःनिर्माणको निर्णय; core ले मापदण्ड पूरा गरे लिखित औचित्यसहित मात्र स्वीकृति।
2. यो घटनामा ठेकेदारी तथा गुणस्तर व्यवस्थापनका दृष्टिले के-के कारबाही गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
प्रक्रिया: (१) तुरुन्त Non-Conformance Report (NCR) जारी गरी ठेकेदारलाई लिखित जानकारी; साइट अर्डर बुक र नापी किताबमा घटना अभिलेख; (२) अस्वीकार्य कामको रकम तेस्रो रनिङ बिलमा प्रमाणित नगर्ने - तर पूरै बिल रोक्नु हुँदैन, स्वीकार्य भागको भुक्तानी दिन सकिन्छ; (३) ठेकेदारसँग सुधार विधि (method statement) र समयतालिका माग्ने, स्वीकृत भएपछि मात्र कार्यान्वयन; (४) मिश्रण डिजाइन पुनरावलोकन, बालुवाको सिल्ट परीक्षण नियमित, water-cement ratio नियन्त्रण र क्युरिङ अभिलेख अनिवार्य; (५) परियोजना निर्देशक, परामर्शदाता र मुख्यालयलाई प्रतिवेदन।
मनसुनअघि: खुला कंक्रिटको संरक्षण, पानी निकास र नयाँ कास्टिङ स्थगित गर्ने निर्णय पनि समावेश गर्नुपर्छ - अन्यथा समस्या दोहोरिन्छ। सुधारको सम्पूर्ण खर्च ठेकेदारबाट असुल गर्ने व्यवस्था गर्नुहुन्छ।
3. कोलममा देखिएको honeycombing को उपचार र भुक्तानीको विषयमा कसरी निर्णय गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
सिद्धान्त: honeycombing लाई प्लास्टर वा रङले छोपेर 'देखिने समस्या' मात्र हटाउनु हुँदैन; यो संरचनात्मक कमजोरीको संकेत हो।
प्रक्रिया: (१) ढल्केको र भुरा कंक्रिट हटाएर सफा गर्ने; (२) संरचना इन्जिनियरबाट गहिराइ र रडको अवस्था जाँच; (३) सानो खाली ठाउँमा non-shrink grout वा epoxy, ठूलो वा रड खुल्ने अवस्थामा डिजाइनअनुसार ज्याकेटिङ; (४) मर्मतपछि क्युरिङ र आवश्यक परे पुनः परीक्षण; (५) पहिले-पछिको फोटो, नापजाँच र स्वीकृति अभिलेख।
भुक्तानी: अस्वीकार्य कामको भुक्तानी दिइँदैन; सुधार ठेकेदारको खर्चमा हुनुपर्छ। क्षति संरचनात्मक सुरक्षामा असर पार्ने देखिए सो भाग भत्काएर पुनः बनाउनु नै सही विकल्प हो - हतारमा 'छोपेर' पास गर्नु भनेको भविष्यमा ठूलो जोखिम र कानुनी दायित्व बोक्नु हो।