चौकीमा पानीजन्य पखालाको प्रकोप: उपचार, स्रोत र नियन्त्रण
मनसुनी वर्षा सुरु भएको दुई हप्तापछि एक BOP मा ९२ जना कर्मचारी र ३८ जना परिवारका सदस्य छन्। ४ दिनभित्र १७ जनामा पानीजन्य पखाला देखा पर्यो; २ जनामा गम्भीर dehydration छ र एक ६ वर्षे बालबालिका पनि बिरामी छ। चौकीको पिउने पानी इनारबाट ओभरहेड ट्याङ्कमा जम्मा गरी धारामा वितरण हुन्छ; धाराको पानीमा free chlorine residual ०.० mg/L छ। इनार सेप्टिक ट्याङ्कबाट करिब १२ मिटर टाढा छ र वर्षापछि ट्याङ्क ओभरफ्लो भएको छ। केही परिवारले नजिकैको खोलाको पानी पनि प्रयोग गर्छन्। भण्डारमा ORS को म्याद २ महिनाअघि सकिएको, जिंक छैन र Ringer's lactate का ३ बोतल मात्र छन्। नजिकको जिल्ला अस्पताल २६ किमी टाढा छ, एम्बुलेन्सको यात्रा करिब ४० मिनेट। भान्से २ दिनदेखि पातलो दिसा हुँदाहुँदै ड्युटीमा छ।
1. बिरामीको तत्काल व्यवस्थापन र प्राथमिकता कसरी निर्धारण गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
ट्रियाज पहिले: सबै १७ केसको लाइन लिस्ट बनाई dehydration को स्तर छुट्याउनुहुन्छ। गम्भीर dehydration (२ जना) लाई Ringer's lactate १०० ml/kg - पहिलो ३० ml/kg छिटो, त्यसपछि पुनर्मूल्याङ्कन; सुधार नभए थप फ्लुइड। सामान्य dehydration मा low-osmolarity ORS (Plan B), बालबालिकालाई १४ दिन जिंक।
रेफरल: ६ वर्षे बालबालिका र IV फ्लुइड लामो समय चाहिने बिरामीलाई २६ किमी टाढा अस्पताल पठाउने - बाटोमा ORS दिँदै, साथमा स्वास्थ्यकर्मी राखी, एम्बुलेन्सको ४० मिनेट यात्रालाई व्यवस्थित गर्ने।
औषधि: रक्तपाती दिसा वा उच्च ज्वरो नभएसम्म एन्टिबायोटिक नदिने; दिसाको नमुना (Cary-Blair swab) एन्टिबायोटिकअघि संकलन गर्ने।
स्टक र संक्रमण नियन्त्रण: म्याद सकिएको ORS तुरुन्त हटाएर नयाँ माग; ORS, जिंक र IV फ्लुइडको न्यूनतम स्टक तोक्ने; हात धुने, शौचालय कीटाणुशोधन र बिरामीको छुट्टै व्यवस्था।
2. प्रकोपको स्रोत पहिचान र पानी सुरक्षाका लागि के-के कदम चाल्नुहुन्छ?
Read the worked answer
केस परिभाषा र निगरानी: '४८ घण्टामा ३ पटकभन्दा बढी पातलो दिसा' भनी परिभाषा बनाई दैनिक नयाँ केस गन्ने; ४ दिनमा १७ केस - प्रकोप मान्न पर्याप्त।
वातावरणीय जाँच: इनार सेप्टिक ट्याङ्कबाट १२ मिटर मात्र टाढा र वर्षापछि overflow भएको - दूषणको सम्भावित स्रोत। धारामा free chlorine residual ०.० mg/L - क्लोरिनेसन नै नभएको प्रमाण।
नियन्त्रण: इनारको पानी निकासी गरी bleaching powder द्वारा क्लोरिनेसन, धारामा ०.५ mg/L free residual र कम्तीमा ३० मिनेट contact time कायम; पिउने पानी उमाल्ने वा क्लोरिन गरिएको पानी मात्र; pH र turbidity जाँच; सेप्टिक ट्याङ्क मर्मत गरी इनारबाट टाढा सार्ने; खोलाको पानी पिउन प्रयोग नगर्न निर्देश।
रिपोर्टिङ: जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय र EWARS मार्फत तुरुन्त सूचना; पानी र दिसाको नमुना प्रयोगशाला पठाई नतिजाअनुसार थप कदम।
3. भान्से ड्युटीमा रहेको विषय र दीर्घकालीन रोकथामका लागि के व्यवस्था गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
खाद्य सुरक्षा: दिसा लागेको भान्सेलाई तुरुन्त ड्युटीबाट हटाउने; लक्षण हटेको ४८ घण्टापछि मात्र भान्साको काममा फर्काउने (आवश्यक परे stool culture)। भान्सामा छुट्टै धुने स्थान, सफा पानी, हात धुने साबुन र सफा भाँडा अनिवार्य।
पानी व्यवस्थापन: खाना पकाउन र पिउन मात्र क्लोरिन गरिएको वा उमालेको पानी; ओभरहेड ट्याङ्क नियमित सफा र क्लोरिनेसन; सबै परिवारलाई लिखित निर्देश।
संस्थागत: शौचालयको संख्या र स्थान जाँच, कीटाणुशोधन, फोहोर व्यवस्थापन; १४ दिनसम्म दैनिक केस निगरानी र नयाँ केस शून्य भएपछि मात्र 'नियन्त्रणमा' भन्ने।
अभिलेख र सिफारिस: केस लाइन लिस्ट, उपचार विवरण, पानी परीक्षण नतिजा र गरिएका कदम मुख्यालय तथा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयमा पठाउने; मनसुनअघि इनार-सेप्टिक दूरी निरीक्षण, chlorine र ORS/जिंकको स्टक अनिवार्य गर्ने सिफारिस गर्ने।