प्राविधिक - स्वास्थ्य: जनस्वास्थ्य सूचक, रोग नियन्त्रण र प्राथमिक उपचार
प्राविधिक–स्वास्थ्य समूहले जनस्वास्थ्यका आधारभूत सिद्धान्त, रोगको रोकथाम तथा नियन्त्रण, प्राथमिक उपचार, पोषण, वातावरणीय स्वास्थ्य र नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीको संरचना जाँच्छ। विपद् तथा सीमा क्षेत्रमा खटिने सशस्त्र प्रहरीका लागि यी विषय व्यावहारिक छन्।
जनस्वास्थ्य सूचक
- आक्रमण दर (attack rate) = नयाँ रोगी ÷ जोखिममा रहेको जनसंख्या × १००।
- मृत्यु अनुपात (case fatality rate) = मृत्यु ÷ रोगी संख्या × १००।
- शिशु मृत्यु दर प्रति १,००० जीवित जन्म; मातृ मृत्यु अनुपात प्रति १,००,००० जीवित जन्म गणना हुन्छ।
रोकथाम र प्राथमिक उपचार
- राष्ट्रिय खोप तालिका अनुसार BCG र OPV-0 जन्मनासाथ, MR खोप ९ र १५ महिनामा दिइन्छ।
- पखालामा ORS र जिंक अनिवार्य; डेंगु नियन्त्रणमा पानी जम्न नदिने र लामखुट्टेको वृद्धि रोक्ने।
- प्राथमिक उपचारमा ABC (वायुमार्ग, श्वास, रक्तसञ्चार) जाँच्ने; CPR मा ३० छाती दबाइ : २ कृत्रिम श्वास।
- सर्पदंशमा घाउ नचिर्ने, डोरीले नबाँध्ने - अंग स्थिर राखी छिटो अस्पताल पठाउने।
स्वास्थ्य प्रणाली
- संघमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय; प्रदेशमा स्वास्थ्य निर्देशनालय; ७५३ स्थानीय तहमा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा केन्द्र तथा स्वास्थ्य चौकी।
- प्राथमिक स्वास्थ्य सेवाको अवधारणा अल्मा-आटा घोषणा (१९७८) बाट सुरु भयो।
एउटा हल गरिएको उदाहरण
राहत शिविरमा २,००० मानिस छन्; १२० जनामा पखाला देखियो र ६ जनाको मृत्यु भयो। आक्रमण दर = १२० ÷ २,००० × १०० = ६%; मृत्यु अनुपात = ६ ÷ १२० × १०० = ५%। तर्क: आक्रमण दरको हरमा सम्पूर्ण जोखिमयुक्त जनसंख्या, तर मृत्यु अनुपातको हरमा रोगी संख्या मात्र पर्छ।
अंक खोस्ने पासो
- आक्रमण दर र मृत्यु अनुपातका हर (denominator) उल्टाउने।
- प्रति १,००० र प्रति १,००,००० को फरक नछुट्याउने।
- खोपको मात्रा र उमेर समूह मिसाउने।