NEB Class 12 Compulsory Nepali common mistakes
NEB Class 12 Compulsory Nepali · Understand the traps and how to avoid them.
शब्दशुद्धि गर्दा ह्रस्व–दीर्घ, श–ष–स, व–ब, ण–न र ज्ञ–ग्यको भेद नगरी बोली उच्चारणअनुसारै लेख्ने - 'परिक्षा', 'आर्शीवाद', 'गरिब', 'बिद्यालय' जस्ता अशुद्ध रूप लेखेर अंक गुमाउने।
बोली र लेखाइको भेद, तत्सम शब्दको मूल संस्कृत रूप र शब्दजोड (संधि) को नियम दिमागमा नबस्नु; बजार–सञ्चारमाध्यमको अशुद्ध लेखाइ देखेर अनुकरण गर्नु।
What to do instead
तत्सम शब्दको सूची बनाएर ह्रस्व–दीर्घ जोडी (दिन–दीन, फल–फूल, परि–परी, जन–जन्म) सँगै लेख्ने अभ्यास गर्ने; हरेक शब्दको मूल रूप सम्झेर मात्र लेख्ने; शब्दशुद्धिका प्रश्न नियमित गरेर गल्तीको डायरी राख्ने।
वाक्यमा कर्ताको लिङ्ग, वचन, आदर र पुरुषसँग क्रियापद नमिलाई लेख्ने - 'उहाँ आए', 'सबै विद्यार्थी आयो', 'छोरीहरू गए' जस्ता असंगत प्रयोग गर्ने।
नेपालीमा क्रियापदले कर्ताको लिङ्ग, वचन र आदरअनुसार रूप बदल्छ भन्ने नियम स्पष्ट नहुनु; दैनिक बोलीको प्रभाव लेखाइमा पर्नु।
What to do instead
एउटै क्रियापदलाई कर्ता फेरेर अभ्यास गर्ने (ऊ आयो / तिनी आए / उहाँ आउनुभयो / उनीहरू आए); आदरार्थी–अनादरार्थी रूपको तालिका बनाई वाक्य रूपान्तरण अभ्यास गर्ने।
'वाक्य शुद्ध गर्नुहोस्' भनिएको प्रश्नमा दिइएको वाक्य जस्ताको तस्तै लेख्ने वा अशुद्ध अंश औंल्याउन नसक्ने; सरल–संयुक्त–मिश्र वाक्यको रूपान्तरण गर्दा कर्ता–कर्म–क्रियाको क्रम र अन्वय बिगार्ने।
वाक्यलाई पद–समूहमा टुक्र्याएर विश्लेषण नगरी अर्थको अनुमानमा उत्तर लेख्ने बानी; रूपान्तरणका नियम अभ्यास नगर्नु।
What to do instead
वाक्यलाई कर्ता, कर्म, क्रिया छुट्याउने अभ्यास गर्ने; सरल→संयुक्त→मिश्र रूपान्तरणका बीसवटा नमुना वाक्य लेखेर दोहोर्याउने; उत्तरमा पहिले अशुद्ध अंश देखाएर मात्र शुद्ध रूप लेख्ने।
समानार्थी, विपरीतार्थी, अनेकार्थी र पारिभाषिक शब्द सन्दर्भ नबुझी एउटै अर्थमा प्रयोग गर्ने; 'वाक्यमा प्रयुक्त शब्दको अर्थ लेख्नुहोस्' भन्दा वाक्य नहेरी शब्दकोशको पहिलो अर्थ मात्र लेख्ने।
शब्दभण्डार सीमित हुनु र अनेकार्थी शब्दको अर्थ सन्दर्भले निर्धारण गर्छ भन्ने नबुझ्नु।
What to do instead
अनेकार्थी शब्द (कर, गति, पत्र, हार, पात्र) फरक–फरक वाक्यमा राखेर अर्थ देखाउने अभ्यास गर्ने; समानार्थी–विपरीतार्थी जोडीको सूची बनाई साप्ताहिक दोहोर्याउने।
उखान र टुक्का छुट्याउन नसक्ने र दुवैको रूढ अर्थ नलेखी शब्दशः अर्थ लेख्ने - 'हातमा लड्डु' लाई 'हातमा मिठाई' भनेझैं।
उखान पूरा वाक्य वा अनुभवजन्य भनाइ हो, टुक्का छोटो पदावली हो भन्ने संरचनागत भेद नबुझ्नु; यिनको अर्थ रूढ हुन्छ भन्ने नजान्नु।
What to do instead
उखान र टुक्काको छुट्टाछुट्टै सूची बनाई संरचना र प्रयोगको भेद देखाउने; हरेकलाई वाक्यमा प्रयोग गरेर सन्दर्भगत अर्थ लेख्ने अभ्यास गर्ने।
कविताको उत्तरमा प्रसंग, सन्दर्भ र व्याख्या नछुट्याई जोडेर लेख्ने वा कविताको शब्दशः अनुवाद मात्र लेख्ने; लक्षणा–व्यञ्जना र मूल भाव पहिल्याउन नसक्ने।
कविता कण्ठ गरे पनि शब्दशक्ति र भाव पहिल्याउने अभ्यास नहुनु; प्रश्नको अपेक्षित संरचना नबुझ्नु।
What to do instead
हरेक कविताका लागि 'प्रसंग–सन्दर्भ–व्याख्या–मूल भाव' चार खण्डको नोट बनाउने; पङ्क्तिमा भएको लक्षणा वा व्यञ्जना औंल्याएर त्यसको सन्दर्भगत अर्थ लेख्ने अभ्यास गर्ने।
प्रश्नले 'किन' वा 'कसरी' सोधेको हुँदा पनि घटना वा पात्रको विवरण अर्थात् 'के' मात्र लेख्ने; कथाको चरित्र–चित्रण र निबन्धको लेखकीय उद्देश्य छुट्याउन नसक्ने।
पाठ पढेर पनि प्रश्नको मुख्य क्रियापदमा ध्यान नदिनु; सामग्रीको सार मात्र सम्झेर विश्लेषण नगर्नु।
What to do instead
उत्तर लेख्नुअघि प्रश्नको मुख्य क्रियापद र सोधिएको सीमा रेखांकित गर्ने बानी बसाल्ने; हरेक कथाको पात्र, द्वन्द्व, चरित्र–विशेषता र सन्देश तालिकामा राख्ने; 'किन' को उत्तर कारणबाट सुरु गर्ने।
विधा–विशेषता सोध्दा एक विधाको विशेषता अर्कोमा लेख्ने - संस्मरणलाई जीवनी भन्ने, रिपोर्ताजलाई कथा भन्ने; पात्र, ठाउँ, समय र घटनाक्रम मिलाउन नसक्ने।
विधाहरूबीचको आधारगत भेद (तथ्य/कल्पना, आत्मपरक/परवस्तुगत, प्रत्यक्ष सहभागिता) नबुझ्नु।
What to do instead
परिभाषा, विशेषता, उदाहरण र पात्र–तथ्य समेटिएको विधागत तुलनात्मक तालिका बनाएर पढ्ने; पाठको सुरु र अन्त पढेर विधा चिन्ने अभ्यास गर्ने।
निबन्धमा भूमिका–वस्तु–उपसंहार नछुट्याई सबै कुरा एउटै अनुच्छेदमा कोच्ने; पत्रमा मिति, सम्बोधन, अभिवादन, विषय–रेखा र हस्ताक्षरको क्रम बिगार्ने तथा औपचारिक–अनौपचारिक भेद नगर्ने।
लेखन ढाँचाको नमुना अभ्यास नगर्नु; समय अभावमा सोझै लेख्न थालेर संरचना बिर्सनु।
What to do instead
पत्रको ढाँचा (मिति → सम्बोधन → अभिवादन → विषय → मुख्य भाग → कामना → हस्ताक्षर) नमुनासहित कण्ठ गर्ने; निबन्धका तीन खण्ड छुट्टै अनुच्छेदमा लेख्ने र शब्दसीमा मिलाउने अभ्यास गर्ने।
सारांशमा मूल अनुच्छेदकै वाक्य सारेर लामो बनाउने; सम्पादकीयमा शीर्षक र स्पष्ट धारणा नराखी समाचार झैं लेख्ने; विज्ञापनमा आकर्षक शीर्षक र सम्पर्क विवरण छुटाउने; प्रतिवेदनमा उद्देश्य, विधि र सिफारिस नराख्ने।
हरेक लेखन–विधाको उद्देश्य र ढाँचा फरक हुन्छ भन्ने नबुझी एउटै शैली सबैतिर प्रयोग गर्नु; सारांश आफ्नै शब्दमा लेख्नुपर्ने नियम नजान्नु।
What to do instead
हरेक विधाको 'उद्देश्य–संरचना–भाषिक विशेषता' तालिका बनाई एक–एक नमुना आफैं लेख्ने; सारांशलाई मूलको करिब एक तिहाइ शब्दमा आफ्नै भाषामा लेख्ने र सम्पादकीयमा शीर्षकसहित मुद्दा, धारणा र समाधान राख्ने अभ्यास गर्ने।