NEB Class 12 Compulsory Nepali flashcards
NEB Class 12 Compulsory Nepali · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- वर्ण विन्यास
- शब्द बनाउँदा वर्णको सही क्रम, हलन्त, श–ष–स र ण–न को छनोट तथा पदयोग–पदवियोग सम्बन्धी नियम हो; यसले लेखनलाई शुद्ध बनाउँछ।
- पद विन्यास
- वाक्यमा पदहरूलाई लिङ्ग, वचन, पुरुष, आदर र कारक–विभक्ति अनुसार मिलाएर राख्ने व्यवस्था हो; गलत मिलानले व्याकरणिक त्रुटि निम्त्याउँछ।
- वाक्य विन्यास
- कर्ता, कर्म र क्रियापदको क्रम तथा सहायक क्रियाको प्रयोग मिलाएर अर्थपूर्ण वाक्य बनाउने नियम हो; नेपालीमा सामान्य क्रम कर्ता–कर्म–क्रिया हो।
- कर्तृवाच्य
- कर्ता प्रधान हुने वाच्य हो, जहाँ क्रियापद कर्ताको लिङ्ग–वचनसँग मिल्छ; जस्तै: उसले पत्र लेख्यो। कर्म थपिए पनि कर्ता नै मुख्य रहन्छ।
- कर्मवाच्य
- कर्म प्रधान हुने वाच्य हो; कर्तामा 'द्वारा/बाट' जोडिन्छ र क्रियापद कर्मको लिङ्ग–वचनअनुसार चल्छ, जस्तै: उनद्वारा पत्र लेखियो।
- भाववाच्य
- कर्ता अप्रधान भई क्रियाको भाव मात्र जनाइने वाच्य हो; नेपालीमा 'हुन्छ/गरिन्छ' जस्ता अकर्मक प्रयोग देखिन्छन्, जस्तै: यहाँ बसिन्छ।
- संयुक्त वाक्य
- दुई वा दुईभन्दा बढी स्वतन्त्र वाक्यलाई 'र, तर, वा' जस्ता संयोजकले जोडेर बनाइएको वाक्य हो; प्रत्येक खण्डले स्वतन्त्र अर्थ दिन्छ।
- मिश्र वाक्य
- एउटा मुख्य वाक्य र एक वा बढी आश्रित उपवाक्यलाई 'कि, किनभने, जब' जस्ता जोडकले मिलाएर बनाइएको वाक्य हो।
- समानार्थी शब्द
- एउटै वा नजिकको अर्थ बुझाउने फरक शब्दहरू हुन्; जस्तै 'सूर्य' र 'रवि' दुवैले घाम/सूर्यलाई जनाउँछन्, तर प्रयोगस्थल फरक हुन सक्छ।
- विपरीतार्थी शब्द
- एकअर्काको उल्टो अर्थ दिने शब्दहरू हुन्; जस्तै 'उच्च'–'नीच', 'ज्ञान'–'अज्ञान'; वाक्यमा विपरीतता देखाउन प्रयोग गरिन्छ। यसले भावलाई स्पष्ट पार्छ।
- उखान
- लामो अनुभवबाट निस्केको पूरा वाक्य, जसले शिक्षा वा सत्य जनाउँछ; 'हतारको काम लथार' जस्ता उखान आफैँमा पूर्ण हुन्छन्।
- टुक्का
- उखानभन्दा छोटो, अंशमात्र भई विशेष अर्थ बुझाउने पदावली हो; 'लथार हुनु' जस्ता टुक्का वाक्यमा गाभिएर प्रयोग हुन्छन्।
- कविताका तत्व
- कवितामा भाव, लय, छन्द, अलंकार र बिम्ब मुख्य हुन्छन्; यी तत्वले कविताको सौन्दर्य र अर्थ गहिराइ बढाउँछन्।
- कथाका तत्व
- कथामा कथावस्तु, पात्र, द्वन्द्व, वातावरण, दृष्टिकोण र उद्देश्य हुन्छन्; घटना–क्रम र चरित्रविकासले कथाको संरचना बनाउँछ।
- निबन्धका प्रकार
- वस्तुपरक निबन्धमा तथ्य र तर्क प्रधान हुन्छ, भावपरक निबन्धमा भावना र कल्पना; दुवैमा लेखकको दृष्टिकोण स्पष्ट हुनुपर्छ।
- नाटकका तत्व
- नाटकमा संवाद, पात्र, अंक, दृश्य, द्वन्द्व र मञ्चनयोग्यता मुख्य हुन्छन्; संवादले पात्रको स्वभाव र कथाको गति देखाउँछ।
- जीवनी
- वास्तविक व्यक्तिको जन्म, कर्म, योगदान र जीवनका मुख्य घटनालाई तथ्यपरक ढङ्गले प्रस्तुत गर्ने साहित्यिक विधा हो।
- रिपोर्ताज
- घटनास्थलको प्रत्यक्ष अवलोकन, साक्षात्कार र तथ्यका आधारमा वास्तविक घटना वा समस्यालाई जीवन्त ढङ्गले लेखिएको रिपोर्ट हो।
- संस्मरण
- लेखकले आफ्नो अनुभव, भेटघाट र समयलाई सम्झनाका आधारमा लेख्ने विधा हो; यसमा व्यक्तिगत भावना र तत्कालीन सन्दर्भ झल्किन्छ।
- कविताको लय
- कविता पढ्दा स्वरको उतार–चढाव र गतिले जुन सुखद अनुभूति दिन्छ, त्यही लय हो; यो मात्रा, तुक र विरामबाट बन्छ।
- अलंकार
- कवितामा शब्दको चमत्कारपूर्ण प्रयोगले अर्थलाई सुन्दर वा प्रभावकारी बनाउने तत्व हो; उपमा, रूपक, अनुप्रास यसका उदाहरण हुन्।
- कथाको द्वन्द्व
- कथामा पात्र–पात्र, पात्र–समाज वा पात्र–आफ्नै मनबीचको टकराव हो; द्वन्द्वले कथालाई गति दिन्छ र पात्रको रूपान्तरण देखाउँछ।
- निबन्ध
- कुनै विषयमा लेखकको विचार, तर्क र दृष्टिकोणलाई भूमिका, मुख्य भाग र निष्कर्षका क्रममा प्रस्तुत गर्ने गद्य विधा हो।
- औपचारिक पत्र
- कार्यालय वा संस्थालाई लेखिने पत्र हो; यसमा प्रेषकको ठेगाना, मिति, सम्बोधन, विषय, मुख्य कुरा र हस्ताक्षर क्रमशः राखिन्छ।
- अनौपचारिक पत्र
- आफन्त, साथी वा नजिकको व्यक्तिलाई लेखिने पत्र हो; यसमा व्यक्तिगत भावना, हालखबर र स्नेहपूर्ण सम्बोधन स्वाभाविक रूपमा आउँछ।
- प्रतिवेदन
- कुनै काम वा घटनाको उद्देश्य, विधि, तथ्य, नतिजा र सिफारिस औपचारिक रूपमा प्रस्तुत गर्ने लिखित विवरण हो; यो तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ।
- सम्पादकीय
- समाचारपत्र वा पत्रिकाको सम्पादकीय पृष्ठमा प्रकाशित हुने, कुनै समस्या वा घटनाप्रति संस्थाको आधिकारिक दृष्टिकोण र तर्क व्यक्त गर्ने लेख हो।
- सारांश
- कुनै लामो पाठको मुख्य विचारलाई छोटो, स्पष्ट र आफ्नै शब्दमा प्रस्तुत गर्ने लेखन हो; यसमा अनावश्यक विवरण हटाइन्छ।
- विज्ञापन
- उत्पादन, सेवा वा सन्देशलाई आकर्षक शीर्षक, चित्र, नारा र सम्पर्क विवरणसहित छोटो र प्रभावकारी ढङ्गले प्रचार गर्ने सामग्री हो।
- निबन्धको भूमिका
- निबन्धको पहिलो अनुच्छेद, जसले विषय परिचय दिन्छ, पाठकको ध्यान खिच्छ र मुख्य तर्कतर्फ डोर्याउँछ; यो छोटो र केन्द्रित हुनुपर्छ।
- पत्रको विषय
- पत्रमा लेखिने मुख्य कुराको छोटो शीर्षक; औपचारिक पत्रमा सम्बोधनपछि 'विषय:' लेखेर एक पङ्क्तिमा स्पष्ट पारिन्छ।
- प्रतिवेदनको सिफारिस
- प्रतिवेदनको अन्त्यमा तथ्य र नतिजाका आधारमा सुधार वा कार्यान्वयनका लागि दिइने स्पष्ट, व्यवहारिक सुझाव हो; यो कारणसहित हुनुपर्छ।