समास ओळखण्यातील गोंधळ: राजपुत्र, नीळकमळ, आईवडील, दशानन

राजपुत्र = राजाचा पुत्र; शेवटचे पद 'पुत्र' प्रधान आणि पहिले पद षष्ठी विभक्तीत आहे, म्हणून षष्ठी तत्पुरुष.

नीळकमळ = निळे कमळ; विशेषण + विशेष्य असा थेट संबंध आहे, म्हणून कर्मधारय.

आईवडील = आई आणि वडील; दोन्ही पदे समान महत्त्वाची आहेत, म्हणून द्वंद्व.

दशानन = दहा मुखे असलेला; 'दहा' आणि 'मुख' हे थेट अर्थ नाहीत, तिसरा अर्थ प्रधान आहे, म्हणून बहुव्रीही.

कर्मधारयात विशेषण-विशेष्याचा थेट संबंध असतो: निळे कमळ = नीळकमळ; अर्थ त्या वस्तूचाच असतो. बहुव्रीहीत दोन्ही पदे मिळून तिसरा अर्थ देतात: दशानन = दहा मुखे असलेला राजा; 'दहा' आणि 'मुख' हे थेट अर्थ नाहीत. म्हणजे शेवटचे पद प्रधान नसते. चाचणी: 'हे पद कोणाला उद्देशून आहे?' कर्मधारयात तेच वस्तू; बहुव्रीहीत दुसरे व्यक्ती किंवा वस्तू.

शब्दाचा रूढ अर्थ आठवा; शक्य असेल तर वाक्यात वापरा. तरी शंका राहिल्यास अंदाजाने 'तत्पुरुष' असे लिहू नका; जो प्रकार निश्चित आहे तोच स्पष्ट कारणासह द्या. उत्तरात 'अर्थ: ...' असे लिहून आपली विचारसरणी दाखवा. परीक्षक कारणाला गुण देतात, म्हणून नियम लागू केल्याचा पुरावा हवा.