UPMSP High School Marathi common mistakes
UPMSP High School Marathi · Understand the traps and how to avoid them.
थोडक्यात उत्तर मागितलेल्या प्रश्नाला पाठ्यपुस्तकातील संपूर्ण परिच्छेद जसाच्या तसा उतरवून लिहिणे आणि प्रश्नात विचारलेला मुद्दा उत्तरात कुठेही स्पष्ट न करणे.
गाईडमधील उत्तरे पाठ करण्याची सवय आणि 'कमी लिहिले तर गुण कापतील' ही भीती असते; त्यामुळे प्रश्नातील कोण, का, कसे, थोडक्यात हे शब्द वाचले जात नाहीत.
What to do instead
प्रथम प्रश्नातील प्रश्नवाचक शब्द व मुख्य क्रियापद अधोरेखित करा; पहिल्या वाक्यात थेट उत्तर, पुढील दोन वाक्यांत पुरावा अशी रचना ठरवा. प्रत्येक धड्यातील पाच दीर्घ उत्तरे २५ शब्दांत पुन्हा लिहिण्याचा सराव करा.
'तुमचे मत सांगा' किंवा 'कारणासह स्पष्ट करा' अशा प्रश्नांना स्वतःचे मत न देता पात्राचेच उतारे पुन्हा लिहिणे.
उदाहरण व कारण देऊन स्वमत लिहिण्याचा सराव नसतो; स्वतःच्या शब्दांत लिहिल्यास उत्तर चूक ठरेल अशी भीती वाटते.
What to do instead
'माझ्या मते…', 'याचे कारण…', 'उदाहरणार्थ…' अशी तीन वाक्यांची चौकट वापरा. धड्यातील प्रसंगाशी जोडून स्वतःचे उदाहरण द्या; मूल्यांकन करताना मूळ उत्तराची पुनरावृत्ती नव्हे, तर कारणाची सुसंगती तपासा.
कवितेच्या स्पष्टीकरणात शब्दार्थाचे रूपांतरच लिहिणे; भावार्थ, मध्यवर्ती विचार व विचारलेला अलंकार किंवा वृत्त यांचा उल्लेख न करणे.
शब्दशः भाषांतराची सवय आणि अलंकारांच्या व्याख्या तोंडपाठ नसणे; वेळेअभावी उत्तराच्या शेवटच्या घटकाकडे दुर्लक्ष होते.
What to do instead
उत्तर दोन भागांत लिहा: पहिल्या दोन ओळींत शब्दार्थ, पुढील तीन-चार वाक्यांत भावार्थ व कवितेचा मध्यवर्ती विचार. सहा अलंकारांची व्याख्या उदाहरणासह पाठ करून प्रत्येक कवितेत ते शोधण्याचा सराव करा.
समासाचा प्रकार ठरवताना 'रामलक्ष्मण' सारख्या द्वंद्व समासाला द्विगू म्हणणे आणि अव्ययीभाव समास ओळखता न येणे.
उदाहरणांची यादी पाठ केली जाते पण निर्णयाचा नियम शिकवला जात नाही; दिसायला सारखे असणारे शब्द गोंधळ निर्माण करतात.
What to do instead
तीन प्रश्न विचारा: 'आणि' घातल्यावर अर्थ टिकतो का (द्वंद्व)? पहिला घटक संख्यावाचक आहे का (द्विगू)? पहिला घटक अव्यय व दुसरा प्रधान आहे का (अव्ययीभाव)? या पद्धतीने वीस समास सोडवा.
हिंदी उच्चारानुसार मराठी शब्द लिहिणे - अनुस्वार व अनुनासिक, विसर्ग, ऋकार, जोडाक्षरे आणि 'आणि/आणी' सारखे शब्द चुकवणे.
हिंदी माध्यमातून शिकलेले विद्यार्थी मराठी वाचन कमी करतात; शब्द मनात हिंदीत तयार होऊन मराठीत लिहिला जातो.
What to do instead
वहीत स्वतःच्या ४० चुकीच्या शब्दांची यादी ठेवा व दर आठवड्याला श्रुतलेखन घ्या. उत्तर लिहिताना ज्या शब्दाचे स्पेलिंग खात्रीचे नाही तो टाळून समानार्थी शब्द वापरा.
अपठित उताऱ्याचे वाचन न करता प्रश्न सोडवणे किंवा उत्तर सामान्य ज्ञानावरून लिहिणे, ज्यामुळे उत्तर उताऱ्यातील वाक्याशी जुळत नाही.
उतारा लांब वाटतो व वेळ वाचवण्याच्या घाईत प्रश्न पहिल्यांदा वाचले जातात; अनेकांना हा भाग सामान्य ज्ञानाचा वाटतो.
What to do instead
आधी प्रश्न वाचा, मग उतारा दोनदा वाचा. प्रत्येक उत्तराचा पुरावा उताऱ्यातील ठराविक वाक्य असू द्या व ते अधोरेखित करा; स्वतःचे ज्ञान जोडू नका.
सारांश लिहिताना उताऱ्यातील वाक्ये जशीच्या तशी उतरवणे, शब्दमर्यादा ओलांडणे किंवा शीर्षक पहिल्या वाक्यातूनच घेणे.
'सारांश' म्हणजे स्वतःच्या शब्दांत संक्षिप्त रूप असे स्पष्ट नसते; घाईत पहिले वाक्यच सर्वात महत्त्वाचे वाटते.
What to do instead
लांबी उताऱ्याच्या सुमारे एक तृतीयांश ठेवा; तीन वाक्यांत मुख्य विचार, दोन पुष्टीकारक मुद्दे व निष्कर्ष लिहा. शीर्षक संपूर्ण उताऱ्याच्या केंद्रीय विचारावरून ठेवा, पहिल्या वाक्यावरून नाही.
निबंध एकाच अखंड परिच्छेदात लिहिणे, प्रस्तावना-मध्य-समारोप न ठेवणे आणि शब्दमर्यादेपेक्षा निम्मा किंवा दुप्पट लिहिणे.
आधी मुद्दे न ठरवता विचार येईल तसा लिहिला जातो; वेळेचे नियोजन नसते व ओळींमागील शब्दसंख्या माहीत नसते.
What to do instead
पहिल्या तीन मिनिटांत ४-५ मुद्दे व चौकट लिहा; तीन परिच्छेदांत लिहा. वहीत ओळीमागे सरासरी किती शब्द येतात ते मोजून शब्दमर्यादेच्या १०% आत राहण्याची सवय करा.
औपचारिक पत्रात प्रति, तारीख, विषय, सविनय नम्र निवेदन व स्वाक्षरी यांपैकी काही घटक गाळणे किंवा पत्राची सुरुवात 'नमस्कार' अशा अनौपचारिक संबोधनाने करणे.
पत्रलेखन फक्त सुरुवात व शेवट असे वाटते; हिंदी पत्रलेखनाची चौकट मराठीत मिसळली जाते.
What to do instead
एकच चौकट पाच औपचारिक व तीन अनौपचारिक पत्रांसाठी सरावाने पक्की करा; पत्र संपवण्यापूर्वी सहा घटकांची तपासणी यादी वापरा.
पूरक वाचनातील पात्रांची नावे व प्रसंग एकमेकांत मिसळणे - एका धड्यातील घटना दुसऱ्या धड्याच्या पात्राच्या नावे लिहिणे - किंवा हा भाग वाचनातच न घेणे.
हा भाग पर्यायी वाटतो व शेवटच्या दिवशी एकदाच वाचला जातो; धड्यांचे विषय सारखे असल्याने संभ्रम वाढतो.
What to do instead
प्रत्येक धड्यासाठी एक पान: पात्र, घटना, संघर्ष, तात्पर्य, लेखक असा तक्ता तयार करा व दर आठवड्याला तोंडी चाचणी घ्या.