First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1गद्य (Prose)
गद्यातील असा प्रकार ज्यात लेखक स्वतःच्या आयुष्यातील अनुभव, घटना व भावना प्रामाणिकपणे मांडतो, त्याला काय म्हणतात?
- प्रवासवर्णन
- चरित्र
- आत्मचरित्र Correct answer.
- निबंध
Explanation
आत्मचरित्रात लेखक स्वतःच्या जीवनातील घटना, अनुभव व भावना प्रथमपुरुषी दृष्टिकोनातून मांडतो. चरित्रात दुसऱ्या व्यक्तीच्या जीवनाचे वर्णन असते, तर प्रवासवर्णनात स्थळांचा प्रवासक्रम प्रामुख्याने येतो.
Question 2गद्य (Prose)
कथेतील घटनांची कार्यकारणभावाने जोडलेली मांडणी दर्शविणाऱ्या घटकाला काय म्हणतात?
- पात्र
- कथानक Correct answer.
- संवाद
- वातावरण
Explanation
कथानक म्हणजे कथेतील घटनांची कार्यकारणभावाने जोडलेली मांडणी. पात्र, संवाद व वातावरण हे कथेचे इतर घटक असतात; ते कथानकाची व्याख्या करत नाहीत.
Question 3गद्य (Prose)
प्रवासवर्णन या गद्यप्रकारात प्रामुख्याने काय मांडले जाते?
- पत्राचा हेतू व संबोधन
- प्रवासातील स्थळे, अनुभव व निरीक्षणे Correct answer.
- एखाद्या विचाराची तर्कशुद्ध मांडणी
- केवळ काल्पनिक पात्रांचा संघर्ष
Explanation
प्रवासवर्णनात प्रवासक्रमाने स्थळे, तेथील लोकजीवन, निसर्ग व लेखकाचे अनुभव यांचे वर्णन येते. काल्पनिक संघर्ष कथात्मक गद्यात, विचारांची मांडणी निबंधात, तर हेतू व संबोधन पत्रात असते.
Question 4गद्य (Prose)
'गावाजवळचा ओढा पावसाळ्यात दुथडी भरून वाहत होता. दोन्ही काठांवरची शेते हिरवीगार झाली होती. पुलाच्या कडेला उभा असलेला म्हातारा काठीवर हात ठेवून नदीकडे पाहत होता. हवेत मातीचा दरवळ पसरला होता.' या उताऱ्यात प्रामुख्याने कोणता गद्यप्रकार दिसतो?
- आत्मचरित्र
- पत्रगद्य
- वर्णनात्मक गद्य Correct answer.
- विचारप्रधान निबंध
Explanation
उताऱ्यात ओढा, शेते, पूल, म्हातारा आणि हवेतील दरवळ यांचे तपशीलवार चित्रण आहे. घटनांचा क्रम किंवा विचारांची मांडणी प्रामुख्याने नाही, म्हणून तो वर्णनात्मक गद्याचा नमुना आहे.
Question 5गद्य (Prose)
'रमेशने पुस्तक बंद केले आणि म्हणाला, इथे फक्त गुण महत्त्वाचे नाहीत; समजून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. सतीशने काही न बोलता डोके हलवले.' या उताऱ्यातील संवादाचे मुख्य कार्य काय आहे?
- केवळ विनोद निर्माण करणे
- लेखकाचा परिचय देणे
- कथेचे स्थळ वेगळे दाखवणे
- पात्राची विचारसरणी व भूमिका स्पष्ट करणे Correct answer.
Explanation
संवादातून रमेशची शिक्षणाविषयीची भूमिका आणि विचारसरणी स्पष्ट होते. पात्राचे मत, स्वभाव व परस्परसंबंध उघड करणे हे कथेतील संवादाचे महत्त्वाचे कार्य आहे.
Question 6गद्य (Prose)
गद्य उताऱ्याचा सारांश लिहिताना योग्य पद्धत कोणती?
- प्रत्येक वाक्याचे दुसऱ्या भाषेत भाषांतर करणे
- मूळ उताऱ्यातील प्रत्येक तपशील जसाच्या तसा कॉपी करणे
- मुख्य विचार ओळखून तो स्वतःच्या शब्दांत संक्षेपाने मांडणे Correct answer.
- उताऱ्यातील संवाद वगळून केवळ नावांची यादी करणे
Explanation
सारांशात मूळ उताऱ्याचा मुख्य अर्थ टिकवून अनावश्यक तपशील वगळतात आणि विचार स्वतःच्या शब्दांत संक्षेपाने मांडतात. त्यामुळे सारांश मूळ उताऱ्यापेक्षा लहान, पण अर्थपूर्ण राहतो.
Question 7गद्य (Prose)
कथेचा 'विषय' आणि 'कथानक' यांतील फरक स्पष्ट करणारा पर्याय कोणता?
- विषय म्हणजे कथेचे शीर्षक; कथानक म्हणजे लेखकाचे नाव.
- विषय म्हणजे कथेचा मुख्य विचार; कथानक म्हणजे घटनांची मांडणी. Correct answer.
- विषय म्हणजे घटनांचा क्रम; कथानक म्हणजे पात्रांची संख्या.
- विषय म्हणजे संवादाची भाषा; कथानक म्हणजे स्थळ.
Explanation
कथेचा विषय म्हणजे ती कथा प्रामुख्याने कोणता विचार किंवा भावना मांडते, हे सांगणारा केंद्रीय सूत्र. कथानक म्हणजे त्या विषयाला पोहोचवणारी घटनांची क्रमवार मांडणी व बांधणी.
Question 8गद्य (Prose)
'आमचे सरपंच असे कार्यक्षम आहेत की त्यांनी तीन वर्षांत एकही बैठक भरवली नाही; गावकरी मात्र त्यांच्या कार्यक्षमतेची चर्चा करताना थकले नाहीत.' या वाक्यात प्रामुख्याने कोणती भाषिक युक्ती वापरली आहे?
- दृष्टांत
- व्यंग्य Correct answer.
- अनुप्रास
- श्लेष
Explanation
पृष्ठतः स्तुतीसारखा दिसणारा 'कार्यक्षम' हा शब्द प्रत्यक्षात सरपंचांच्या निष्क्रियतेवर उपहास करतो. विरुद्धार्थी परिस्थितीतून अर्थ निर्माण होणे हे व्यंग्याचे लक्षण आहे.
Question 9गद्य (Prose)
'शिक्षणाचे खरे उद्दिष्ट केवळ नोकरी मिळवणे नाही. विचार करण्याची क्षमता, स्वतःचे मत तयार करण्याची शक्ती आणि समाजाप्रती जबाबदारीची जाणीव या गोष्टी शिक्षणाने वाढवल्या पाहिजेत. यासाठी शिक्षकाने विद्यार्थ्याला प्रश्न विचारायला प्रवृत्त करावे.' या उताऱ्याचा गद्यप्रकार ओळखा.
- वर्णनात्मक
- विचारप्रधान Correct answer.
- कथात्मक
- प्रवासवर्णनात्मक
Explanation
उताऱ्यात घटना, पात्रे किंवा स्थळांचे वर्णन नाही; शिक्षणाच्या उद्दिष्टाबद्दल विचार मांडला आहे. म्हणून हा विचारप्रधान गद्याचा नमुना आहे, ज्यात तर्क व भूमिका प्रामुख्याने असते.
Question 10गद्य (Prose)
औपचारिक पत्रात 'विषय' लिहिण्याचे योग्य स्थान कोणते?
- दिनांकाच्या आधी
- पत्राच्या शेवटी स्वाक्षरीनंतर
- प्रेषकाच्या पत्त्यापूर्वी
- संबोधनानंतर व मुख्य मजकुरापूर्वी Correct answer.
Explanation
औपचारिक पत्रात संबोधनानंतर 'विषय:' अशी ओळ लिहून मग मुख्य मजकूर येतो. यामुळे पत्राचा हेतू वाचकाला तात्काळ समजतो आणि पत्राची रचना नीटनेटकी राहते.
Question 11गद्य (Prose)
गद्यात जेव्हा एखाद्या दुसऱ्या व्यक्तीचे रूप, बोलणे, स्वभाव आणि वागणे यांचे शब्दचित्र रेखाटले जाते, तेव्हा त्या गद्यप्रकाराला मराठीत काय म्हणतात?
- व्यक्तिचित्रण Correct answer.
- आत्मचरित्र
- प्रवासवर्णन
- निबंध
Explanation
व्यक्तिचित्रणात लेखक एखाद्या व्यक्तीचे बाह्य रूप, बोलण्याची पद्धत, स्वभाव आणि वागणे यांचे शब्दचित्र रेखाटतो. यात घटनांची क्रमवार मांडणी नसते, तर व्यक्तीचे वैशिष्ट्यपूर्ण चित्र साकारले जाते. यामुळे वाचक त्या व्यक्तीची कल्पना सहज करू शकतो.
Question 12गद्य (Prose)
कथेतील पात्रांच्या संवादातून वाचकाला प्रामुख्याने काय समजते?
- कथेची प्रस्तावना व लेखकाची प्रस्तावना
- व्याकरणातील नियम व वाक्यरचनेचे प्रकार
- पात्रांचा स्वभाव व कथानकाची गती Correct answer.
- लेखकाचे वैयक्तिक चरित्र व त्याचे कौटुंबिक संबंध
Explanation
कथेतील संवाद केवळ बोलण्याचे पुनरुत्पादन नसतो; तो पात्रांचा स्वभाव, त्यांचे संबंध आणि कथानकाची गती यांचा परिचय देतो. संवादातून पुढील घटनेची सूचना मिळते व वाचकाला कथेत गुंतवून ठेवले जाते. म्हणून संवाद हा कथेचा महत्त्वाचा कार्यकारी घटक असतो.
Question 13गद्य (Prose)
कथेतील संघर्ष सर्वोच्च शिखरावर पोहोचून नायकाला निर्णायक पाऊल उचलावे लागणाऱ्या टप्प्याला कथेचा कोणता भाग म्हणतात?
- प्रस्तावना
- प्रतिपादन
- उपसंहार
- चरमोत्कर्ष Correct answer.
Explanation
कथेतील संघर्ष जेव्हा सर्वोच्च पातळीवर पोहोचतो आणि नायकाला निर्णायक पाऊल उचलावे लागते, तेव्हा त्या टप्प्याला चरमोत्कर्ष म्हणतात. हा भाग कथेचा सर्वात तणावपूर्ण क्षण असतो. त्यानंतर कथेचा ऱ्हास किंवा उपसंहार सुरू होतो.
Question 14गद्य (Prose)
ललित निबंधाचे खरे वैशिष्ट्य दर्शविणारा पर्याय कोणता?
- दोन पात्रांमधील संवादाचे शब्दशः लेखन
- व्यक्तिगत दृष्टिकोनाचा सहज भावप्रवाह Correct answer.
- घटनेचे केवळ कालानुक्रमे केलेले वर्णन
- केवळ आकडेवारी व आकृतींची क्रमवार मांडणी
Explanation
ललित निबंधात लेखकाची व्यक्तिगत दृष्टी, भावना आणि अनुभव यांचा सहज प्रवाह असतो. तो केवळ माहिती देत नाही, तर वाचकाशी भावनिक संवाद साधतो. या गद्यप्रकारात वर्णन, विचार आणि आत्मपरत्व यांचे मिश्रण दिसते.
Question 15गद्य (Prose)
औपचारिक तक्रार पत्रात तक्रारीचा तपशील आणि पुरावा कोणत्या भागात मांडावा?
- स्वाक्षरीखालील परिशिष्टात
- मुख्य भागात Correct answer.
- विषयाच्या ओळीत
- संबोधनाच्या ओळीत
Explanation
औपचारिक तक्रार पत्रात संबोधन व विषयानंतर पत्राच्या मुख्य भागात तक्रारीचा तपशील, तारीख, पुरावा व अपेक्षित उपाय स्पष्ट लिहावे. स्वाक्षरीनंतर केवळ पूरक कागदपत्रांची सूची देतात. त्यामुळे तपशील मुख्य भागातच मांडणे योग्य ठरते.
Question 16गद्य (Prose)
वृत्तपत्रातील अग्रलेखाचे वैशिष्ट्य ओळखणारा पर्याय कोणता?
- तो केवळ घटनांची माहिती देतो आणि त्यावर कोणतेही भाष्य करत नाही
- तो व्यक्तिचित्रणाचा एक प्रकार आहे
- संपादकीय मत मांडून विषयाची चिकित्सा करतो Correct answer.
- तो कथेसारखा काल्पनिक संवाद वापरतो
Explanation
अग्रलेख वृत्तपत्राच्या संपादकीय पानावर प्रकाशित होतो आणि तो संपादकीय मंडळाचे सामूहिक मत मांडतो. त्यात त्या दिवसातील महत्त्वाच्या विषयाची चिकित्सा व भाष्य असते. केवळ बातमी देणे हे अग्रलेखाचे कार्य नाही.
Question 17गद्य (Prose)
चरित्र लिहिणाऱ्या लेखकाने चरित्रनायकाच्या गुणदोषांचे वर्णन कसे करावे?
- केवळ गुणांचे अतिशयोक्तीपूर्ण कौतुक
- स्वतःच्या कल्पनेने रोमांच निर्माण करणे
- उपलब्ध पुराव्यांवर आधारित वस्तुनिष्ठ मांडणी Correct answer.
- केवळ दोषांची निंदा
Explanation
चरित्रात चरित्रनायकाचे गुण आणि दोष दोन्ही पुराव्यांसह वस्तुनिष्ठपणे मांडावे. लेखकाने अतिशयोक्ती किंवा पूर्वग्रह टाळून ऐतिहासिक साधने व साक्ष्यांचा आधार घ्यावा. यामुळे चरित्र विश्वासार्ह बनते.
Question 18गद्य (Prose)
पुस्तकाची समीक्षा करताना समीक्षकाने प्रामुख्याने काय लक्षात घ्यावे?
- लेखकाच्या घराचा पत्ता व कुटुंबाची माहिती
- पुस्तकाची किंमत व पानांची संख्या
- पुस्तकाच्या छपाईचा रंग व कागदाची जाडी
- विषय, मांडणी व गुणदोषांचे संतुलित मूल्यमापन Correct answer.
Explanation
समीक्षेत पुस्तकाचा विषय, मांडणी, भाषा आणि गुणदोष यांचे संतुलित मूल्यमापन अपेक्षित असते. समीक्षकाने आपले मत पुराव्यासह मांडावे व पुस्तकाचे खरे मूल्य वाचकांसमोर ठेवावे. केवळ बाह्य बाबींवरून समीक्षा करणे योग्य नाही.
Question 19गद्य (Prose)
सार्वजनिक कार्यक्रमात भाषण करताना सुरुवातीचे योग्य पाऊल कोणते?
- अभिवादन करून विषयाची प्रस्तावना Correct answer.
- श्रोत्यांना प्रश्न विचारून गोंधळवणे
- स्वतःच्या यशाची लांबलचक यादी देणे
- थेट मध्यावरचा मुद्दा बोलून प्रस्तावना टाळणे
Explanation
भाषणाची सुरुवात मंचावरील मान्यवर व श्रोत्यांचे अभिवादन करून, नंतर विषयाची संक्षिप्त प्रस्तावना देऊन करावी. यामुळे श्रोत्यांचे लक्ष मिळते व भाषणाचा उद्देश स्पष्ट होतो. थेट मध्यावरचा मुद्दा बोलल्यास गोंधळ होऊ शकतो.
Question 20गद्य (Prose)
व्यंग्यात्मक गद्यात लेखकाचा खरा उद्देश काय असतो?
- वाईट प्रवृत्तींवर बोचरी टीका करून विचार करायला भाग पाडणे Correct answer.
- घटनांची तटस्थ नोंद करणे
- वाचकांना केवळ हसवणे आणि मनोरंजन करणे हा एकमेव उद्देश
- काल्पनिक जगाचे रम्य वर्णन
Explanation
व्यंग्यात्मक गद्यात हसू हे केवळ साधन असते; लेखकाचा खरा उद्देश समाजातील वाईट प्रवृत्तींवर बोचरी टीका करणे हा असतो. या टीकेमुळे वाचकाला विचार करायला भाग पाडले जाते. केवळ मनोरंजन हे व्यंग्याचे अंतिम लक्ष्य नसते.
Question 21गद्य (Prose)
कथेत घटना ज्या स्थळी, काळी आणि सामाजिक परिस्थितीत घडतात, त्या एकत्रित पार्श्वभूमीला गद्यविश्लेषणात काय म्हणतात?
- वातावरण Correct answer.
- शीर्षक
- संवाद
- चरित्र
Explanation
कथेतील स्थळ, काळ, सामाजिक परिस्थिती आणि भावनिक रंग यांच्या एकत्रित पार्श्वभूमीला वातावरण म्हणतात. ते पात्रांच्या वर्तनाला वास्तववादी आधार देत असल्याने कथेच्या अर्थनिर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावते.
Question 22गद्य (Prose)
बातमी किंवा वृत्तांत लेखनातील पहिल्या परिच्छेदात प्रामुख्याने काय असावे?
- घटनेचा संपूर्ण तपशील पहिल्याच परिच्छेदात
- केवळ लेखकाचे वैयक्तिक मत
- केवळ जाहिरातीचा मजकूर
- घटनेचा गाभा थोडक्यात Correct answer.
Explanation
बातमीचा पहिला परिच्छेद लीड असतो; त्यात घटनेचा गाभा कोण, काय, कधी, कुठे, का या स्वरूपात संक्षेपाने मांडतात. तपशील, पार्श्वभूमी आणि प्रतिक्रिया पुढील परिच्छेदांत देतात.
Question 23गद्य (Prose)
अनौपचारिक पत्रात भाषेचा कोणता गुण अपेक्षित असतो?
- तांत्रिक संज्ञांनी भरलेली
- सहज, घरगुती व आपुलकीची Correct answer.
- कायदेशीर व कडक
- केवळ आकडेवारी देणारी
Explanation
अनौपचारिक पत्र नातेवाइकांना किंवा मित्रांना लिहिले जाते; त्यात सहजता, आपुलकी आणि व्यक्तिगत भावना यांना वाव असतो. औपचारिक पत्रात मात्र औपचारिक, संयत आणि कार्यालयीन भाषा अपेक्षित असते.
Question 24गद्य (Prose)
मुलाखत घेताना प्रश्नांची रचना कशी असावी?
- मुलाखतकाराची स्वतःची मते मांडणारे प्रश्न
- उत्तराची अपेक्षा न ठेवता विचारलेले यादृच्छिक प्रश्न
- केवळ हो किंवा नाही असे उत्तर मिळेल असे प्रश्न
- पूर्वनियोजित पण लवचिक खुले प्रश्न Correct answer.
Explanation
चांगली मुलाखत पूर्वतयारीने सुरू होते, परंतु उत्तरातून नवीन मुद्दे आल्यास प्रश्न पुढे नेण्याची लवचिकता आवश्यक असते. खुले प्रश्न संवाद वाढवतात आणि मुलाखतदाराच्या खऱ्या अनुभवांचा शोध घेतात.
Question 25गद्य (Prose)
एकांकिकेचे वैशिष्ट्य दर्शविणारा पर्याय कोणता?
- एक अंक व थोडी पात्रे Correct answer.
- अनेक अंक व दीर्घ कालावधी
- केवळ पुस्तक वाचनासाठीचे नाट्य
- केवळ गाणी व नृत्य
Explanation
एकांकिका हा नाटकाचा लघुप्रकार असून ती एका अंकात, थोड्या पात्रांत आणि मर्यादित प्रसंगाभोवती घडते. ती रंगमंचावर सादर होते; तिचा आशय संक्षिप्त पण तीव्र असतो.
Question 26गद्य (Prose)
कथेतील नायक स्वतः 'मी' म्हणून आपले अनुभव सांगत असेल, तर त्या कथेचा दृष्टिकोन कोणता?
- बहुवचनी तृतीयपुरुषी
- सर्वज्ञ तृतीयपुरुषी
- नाट्यात्मक वस्तुनिष्ठ
- प्रथमपुरुषी Correct answer.
Explanation
'मी' मधून सांगितलेल्या कथेत वाचक नायकाच्या दृष्टीने घटना पाहतो; याला प्रथमपुरुषी दृष्टिकोन म्हणतात. नायक जे पाहतो, अनुभवतो तेवढेच वाचकाला समजते, त्यामुळे माहिती मर्यादित पण जवळची वाटते.
Question 27गद्य (Prose)
वैचारिक निबंधाचे वैशिष्ट्य ओळखणारा पर्याय कोणता?
- रहस्यमय घटनांची गुंफण
- प्रवासानुभवांचे वर्णन
- तर्क व विश्लेषणाची मांडणी Correct answer.
- काल्पनिक संवादांची रचना
Explanation
वैचारिक निबंधात लेखक एखाद्या विचाराची किंवा समस्येची तर्कशुद्ध चर्चा करतो, कारणे-परिणाम जोडतो आणि निष्कर्ष काढतो. काल्पनिक संवाद, प्रवासवर्णन किंवा रहस्यगुंफण ही त्याची प्रमुख वैशिष्ट्ये नाहीत.
Question 28गद्य (Prose)
जाहिरातीतील मथळ्याचे प्रमुख कार्य काय असते?
- लक्ष वेधणे Correct answer.
- कंपनीचा पत्ता देणे
- संपूर्ण किंमत सांगणे
- ग्राहकाची तक्रार नोंदवणे
Explanation
जाहिरातीत मथळा सर्वप्रथम वाचला जातो; त्याचे काम थोडक्यात लक्ष वेधणे आणि पुढील मजकूर वाचण्याची उत्सुकता निर्माण करणे हे आहे. किंमत, पत्ता आणि इतर तपशील सामान्यतः त्यानंतरच्या मजकुरात येतात.
Question 29गद्य (Prose)
कथेत एखादी वस्तू किंवा घटना शब्दशः अर्थापलीकडे खोल अर्थ सूचित करत असेल, तर तिचे कार्य काय?
- कथानक थांबविणे
- केवळ सजावट करणे
- सूचक अर्थ व्यक्त करणे Correct answer.
- पात्रसंख्या वाढविणे
Explanation
अशा वस्तू किंवा घटनेला प्रतीक म्हणतात; ते पृष्ठभागावरील अर्थापेक्षा जास्त खोल सूचक अर्थ व्यक्त करते. त्यामुळे कथेचा आशय गहन होतो आणि वाचकाला अर्थाचे अनेक थर शोधावे लागतात.
Question 30गद्य (Prose)
अहवाल लेखनात वस्तुनिष्ठता राखण्यासाठी कोणती पद्धत योग्य आहे?
- काल्पनिक संवाद जोडणे
- स्वतःचे मत प्रथम मांडणे
- तथ्ये व आकडे देणे Correct answer.
- केवळ विशेषणे वापरणे
Explanation
अहवाल हा घटनेचा तथ्याधारित आणि निष्पक्ष वृत्तांत असतो; त्यात निरीक्षित तथ्ये, आकडे, वेळ आणि स्रोत नोंदवतात. वैयक्तिक मते, कल्पित संवाद किंवा भावनिक विशेषणे टाळल्यास अहवालाची विश्वासार्हता वाढते.
Question 31गद्य (Prose)
कथेच्या उपसंहाराचे प्रमुख कार्य खालीलपैकी कोणते आहे?
- कथेचा कालावधी अनावश्यकरीत्या वाढवणे
- कथेची पात्रे व स्थळ यांची ओळख करून देणे
- कथेतील संवादांची संख्या वाढवणे
- कथेतील गाठ सोडवून घटनांना समारोप देणे Correct answer.
Explanation
उपसंहार हा कथेचा शेवटचा टप्पा असतो. यात कथानकातील गाठ सुटते, प्रमुख घटनांचा निष्कर्ष स्पष्ट होतो आणि वाचकाला कथेचा समारोप समजतो. पात्रपरिचय किंवा संवादवाढ ही उपसंहाराची कामे नाहीत.
Question 32गद्य (Prose)
औपचारिक पत्रातील 'विषय' ओळ सामान्यतः कुठे असते?
- पत्त्याच्या ओळीत
- पत्राच्या शेवटी, स्वाक्षरीनंतर
- पहिल्या परिच्छेदाच्या आत
- मुख्य मजकुराच्या आधी Correct answer.
Explanation
औपचारिक पत्रात विषय ओळ मुख्य मजकुराच्या आधी असते. तिच्यामुळे पत्र कोणत्या बाबतीत आहे हे वाचकाला त्वरित समजते. पत्ता, स्वाक्षरी किंवा परिच्छेद यांत विषय ओळ लिहिण्याची प्रथा नाही.
Question 33गद्य (Prose)
प्रवासवर्णन निबंधाचे वैशिष्ट्य दर्शविणारा पर्याय कोणता?
- बातमीतील घटनांची संक्षिप्त मांडणी
- प्रवासातील स्थळे, व्यक्ती व अनुभवांचे चित्रण Correct answer.
- एखाद्या विषयाची तात्विक चर्चा
- केवळ काल्पनिक पात्रांची चरित्रे
Explanation
प्रवासवर्णन निबंधात लेखकाने भेट दिलेली स्थळे, तेथील व्यक्ती, निसर्ग आणि स्वतःचे अनुभव यांचे चित्रण असते. केवळ तात्विक चर्चा किंवा काल्पनिक चरित्रे या प्रकारात बसत नाहीत. वाचकाला प्रवासाचा अनुभव शब्दांतून मिळावा हा त्याचा उद्देश असतो.
Question 34गद्य (Prose)
कथेत उत्कंठा निर्माण करण्यासाठी लेखकाने प्रामुख्याने काय करावे?
- प्रश्न निर्माण करून त्यांची उत्तरे पुढे ठेवणे Correct answer.
- वर्णन शक्य तितके संक्षिप्त ठेवणे
- पात्रांची नावे वारंवार बदलणे
- सर्व रहस्ये पहिल्याच परिच्छेदात उलगडणे
Explanation
उत्कंठा निर्माण करण्यासाठी लेखक प्रश्न उपस्थित करतो आणि त्यांची उत्तरे पुढे ठेवतो. सर्व रहस्ये सुरुवातीलाच सांगितल्यास वाचकाची उत्सुकता संपते. म्हणून घटनांचा क्रम आणि माहितीची मर्यादित उघड केलेली असते.
Question 35गद्य (Prose)
कथेतील सहायक पात्राचे प्रमुख कार्य काय असते?
- लेखकाचे राजकीय मत मांडणे
- कथेचा शेवट गोंधळात टाकणे
- मुख्य कथानक स्वतःच पुढे नेणे
- नायकाचे गुण दाखवून मुख्य कथानकाला पाठबळ देणे Correct answer.
Explanation
सहायक पात्र मुख्य कथानकाला पाठबळ देते आणि नायकाचे गुण अधोरेखित करते. ते स्वतः कथेचा केंद्रबिंदू नसते; मुख्य पात्राच्या निर्णयांना ते पुष्टी देत असते. त्यामुळे कथेचा प्रवाह स्पष्ट होतो.
Question 36गद्य (Prose)
आत्मचरित्र लिहिताना कोणता दृष्टिकोन अपेक्षित असतो?
- काल्पनिक पात्रांची चरित्रे जोडणे
- केवळ संवादांच्या स्वरूपात घटना मांडणे
- पहिल्या व्यक्तीतून आपल्या अनुभवांचे प्रामाणिक कथन करणे Correct answer.
- तिसऱ्या व्यक्तीतून केवळ स्तुती करणे
Explanation
आत्मचरित्र हे स्वतःच्या जीवनाचे कथन असते. त्यात पहिल्या व्यक्तीतून अनुभव, भावना आणि घडलेल्या घटनांचे प्रामाणिक वर्णन अपेक्षित असते. केवळ स्तुती किंवा काल्पनिक पात्रांची भर हे आत्मचरित्राचे स्वरूप नाही.
Question 37गद्य (Prose)
नाट्यलेखनातील रंगमंचीय सूचना काय स्पष्ट करतात?
- पात्रांच्या हालचाली, देखावा व प्रकाशयोजना यांचे निर्देश देणे Correct answer.
- प्रेक्षकांना प्रश्न विचारणे
- कथेचा शेवट गुप्त ठेवणे
- पात्रांनी बोलायचे संवाद लिहिणे
Explanation
रंगमंचीय सूचना नाट्यलेखनात कंसात दिल्या जातात. त्या पात्रांच्या प्रवेश-निर्गम, हालचाली, देखावा, प्रकाश आणि ध्वनी यांचे निर्देश देतात. संवाद वेगळे असतात; सूचना केवळ अभिनय व सादरीकरणासाठी मार्गदर्शन करतात.
Question 38गद्य (Prose)
कथेचे शीर्षक निवडताना लेखकाने प्रामुख्याने कोणता निकष पाळावा?
- शीर्षक केवळ स्थळाचा उल्लेख करावा
- शीर्षक शक्य तितके लांब असावे
- शीर्षकात सर्व पात्रांची नावे असावीत
- केंद्रीय भाव सूचित करणारे व लक्षवेधी असावे Correct answer.
Explanation
कथेचे शीर्षक हे वाचकाच्या हाती लागणारे पहिले सूत असते. ते कथेचा केंद्रीय भाव सूचित करणारे, संक्षिप्त व लक्षवेधी असावे. सर्व पात्रे किंवा केवळ स्थळ यांचा उल्लेख शीर्षकाचा उद्देश नाही.
Question 39गद्य (Prose)
विनोदी निबंधात विनोद निर्माण करण्याचे प्रमुख साधन कोणते?
- अनपेक्षित वळण आणि शब्दांचा द्वयर्थ Correct answer.
- केवळ आकडेवारीची मांडणी
- भावनिक रडू व कारुण्य
- कठोर आणि रुक्ष भाषा
Explanation
विनोदी निबंधात विनोद हा अनपेक्षित वळण, शब्दांचा द्वयर्थ, विरोधाभास आणि सौम्य टोमणा यांतून निर्माण होतो. कठोर भाषा किंवा केवळ आकडेवारी वाचकाला हसवत नाही. विनोदामागे सामाजिक भान असावे.
Question 40गद्य (Prose)
अनौपचारिक पत्रातील 'मनोगत' म्हणजे काय?
- सरकारी कार्यालयाचा आदेश
- पत्र पाठवण्याची तारीख
- तक्रारीचा पुरावा
- आपल्या भावना व अनुभवांचे मोकळे कथन Correct answer.
Explanation
अनौपचारिक पत्रात मनोगत म्हणजे आपल्या भावना, अनुभव आणि घरगुती गोष्टी मोकळेपणाने व्यक्त करणे. सरकारी आदेश किंवा तक्रारीचा पुरावा हा त्या पत्राचा भाग नसतो. त्यामुळे पत्राला जिव्हाळ्याचा स्पर्श मिळतो.
Question 41गद्य (Prose)
कथेतील संवादाचे प्रमुख कार्य कोणते?
- लेखकाचा वैयक्तिक परिचय देणे
- केवळ पृष्ठसंख्या वाढविण्यासाठी संवाद वाढवणे
- वर्णनाचा वेग पूर्ण थांबविणे
- पात्रांचे स्वभाव व नाती उलगडणे Correct answer.
Explanation
संवाद केवळ बोलणी नसतो; तो पात्रांचे मनोविश्व, सामाजिक नाती आणि संघर्ष पुढे नेतो. कथेतील माहिती वाचकाला कृतीतून मिळावी यासाठी संवाद उपयुक्त ठरतो. त्यामुळे कथेचा प्रवाहही सहज होतो आणि पात्रांची खोली वाढते.
Question 42गद्य (Prose)
ललित निबंधाचे वैशिष्ट्य दर्शविणारा पर्याय कोणता?
- व्यक्तिनिष्ठ अनुभव व भावनांचे कलात्मक मिश्रण Correct answer.
- बातमीचा नेमका अहवाल
- कठोर शास्त्रीय पद्धतीने केवळ निष्कर्ष
- केवळ आकडेवारीचे विश्लेषण
Explanation
ललित निबंधात लेखकाचे वैयक्तिक अनुभव, भावना आणि सौंदर्यदृष्टी यांचा सुंदर संगम असतो. तो माहिती देण्यापेक्षा वाचकाशी भावनिक संवाद साधतो. त्यामुळे त्याची भाषा प्रवाही व कलात्मक असते.
Question 43गद्य (Prose)
भाषणाच्या प्रारंभी प्रेक्षकांचे लक्ष वेधण्यासाठी सर्वात योग्य पद्धत कोणती?
- आभारप्रदर्शनाने भाषणाची सुरुवात करणे
- विषयाशी असंबंधित विनोदांची रांग सुरू करणे
- थेट आकडेवारीची अत्यंत लांब आणि कंटाळवाणी यादी वाचणे
- संबोधन, संक्षिप्त प्रस्तावना व प्रेक्षकांशी संवाद Correct answer.
Explanation
भाषणाची सुरुवात प्रेक्षकांच्या अपेक्षेशी जोडणारी असावी. संबोधन, विषयाची संक्षिप्त प्रस्तावना आणि प्रेक्षकांशी थेट संवाद यामुळे लक्ष टिकतो. लांब यादी किंवा असंबंधित विनोद लक्ष विचलित करतात.
Question 44गद्य (Prose)
कथानकातील उत्कर्ष बिंदू (क्लायमॅक्स) ओळखण्याचा योग्य निकष कोणता?
- उपसंहारानंतर जोडलेली शांत झालर
- कथेतील सर्वात लांब वर्णन जेथे येते
- पात्रांची ओळख होणारा प्रारंभिक भाग
- संघर्ष शिगेला पोहोचून दिशा ठरवणारा क्षण Correct answer.
Explanation
क्लायमॅक्स हा कथेतील तणावाचा सर्वोच्च बिंदू असतो; तेथे संघर्षाचा निर्णायक वळण येतो. त्यानंतरच्या घटनांची दिशा याच क्षणावर ठरते. म्हणून केवळ लांबी किंवा प्रारंभ हा निकष होत नाही.
Question 45गद्य (Prose)
कादंबरीतील उपकथानकाचे प्रमुख कार्य काय असते?
- केवळ पृष्ठसंख्या वाढविणे
- मुख्य कथानक पूर्णपणे नष्ट करून त्याची जागा घेणे
- लेखकाचे स्वतःचे चरित्र सांगणे
- मुख्य कथानकाला पूरक राहून पात्रखोली व व्याप्ती वाढवणे Correct answer.
Explanation
उपकथानक मुख्य कथानकाशी नाते जोडून कादंबरीचा अनुभव विस्तारते. ते दुय्यम पात्रांचे जीवन, सामाजिक पार्श्वभूमी आणि पर्यायी दृष्टिकोन उलगडते. त्यामुळे कादंबरीला व्यापकता मिळते, पण मुख्य कथानकाला धोका होत नाही.
Question 46गद्य (Prose)
पुस्तक परीक्षणात प्रामुख्याने कोणता मुद्दा समाविष्ट असावा?
- पुस्तकाच्या किमतीची इतर पुस्तकांशी तुलना करणे
- विषय, मांडणी, भाषा व उपयुक्तता यांचे संतुलित मूल्यमापन Correct answer.
- केवळ लेखकाची स्तुती
- प्रकाशकाचा पत्ता व दूरध्वनी क्रमांक
Explanation
पुस्तक परीक्षण हे वाचकाला पुस्तकाचे स्वरूप समजावणारे संतुलित लेखन असते. त्यात विषय, मांडणी, भाषा, साधक-बाधक मुद्दे आणि उपयुक्तता यांचा विचार येतो. केवळ स्तुती किंवा बाह्य माहिती परीक्षणाचे कार्य करत नाही.
Question 47गद्य (Prose)
स्थिर पात्र आणि गतिशील पात्र यांतील फरक दर्शविणारा पर्याय कोणता?
- दोन्ही पात्रप्रकारांची भूमिका व कार्य नेहमी समान असते
- गतिशील पात्र कथेत कधीच बोलत नाही
- स्थिर पात्र स्वभाव टिकवते, गतिशील पात्र बदलते Correct answer.
- स्थिर पात्र केवळ विनोदी असते
Explanation
स्थिर पात्राचा स्वभाव कथेच्या आरंभापासून शेवटपर्यंत सारखाच राहतो. गतिशील पात्र घटनांमुळे, संघर्षांमुळे किंवा नव्या अनुभवांमुळे बदलते. हा बदलच त्याच्या पात्र-विकासाचे लक्षण असतो.
Question 48गद्य (Prose)
कथेतील वातावरण निर्मितीचे प्रमुख साधन कोणते?
- कथेचे शीर्षक वारंवार बदलणे
- स्थळ, हवामान, वेळ व भावनांचे सुसंगत वर्णन Correct answer.
- केवळ संवादांची यादी करणे
- लेखकाचा फोटो पहिल्या पानावर लावणे
Explanation
वातावरण हे केवळ ठिकाणाचे वर्णन नसते; ते पात्रांच्या मनःस्थितीशी जोडले जाते. स्थळ, हवामान, वेळ आणि भावना यांच्या सुसंगत वर्णनातून वाचकाला कथेचा अनुभव जिवंत वाटतो. त्यामुळे घटनांचा परिणाम अधिक खोल होतो.
Question 49गद्य (Prose)
औपचारिक अहवालातील 'शिफारस' विभागाचे कार्य काय असते?
- निष्कर्षांवर आधारित पुढील कृतीसाठी सुचवणे Correct answer.
- केवळ आभार मानणे
- घटनांची कालानुक्रमे यादी देणे
- लेखकाच्या वैयक्तिक कल्पना मांडणे
Explanation
शिफारस विभाग अहवालातील निष्कर्षांवरून पुढे काय करावे हे सुचवतो. तो वस्तुनिष्ठ निष्कर्षांशी जोडलेला असावा आणि व्यवहार्य सूचना द्याव्यात. केवळ आभार किंवा घटनायादी हे स्वतंत्र भाग असतात.
Question 50गद्य (Prose)
कथेतील प्रसंग-योजना म्हणजे काय?
- पुस्तकाची किंमत, आवृत्ती व प्रकाशकाचा पत्ता
- कथेतील पात्रांची नावे व वय
- घटनांची क्रमबद्ध मांडणी आणि त्यातून निर्माण होणारा संघर्ष Correct answer.
- लेखकाची जन्मतारीख, शिक्षण व कौटुंबिक माहिती
Explanation
प्रसंग-योजना म्हणजे कथेतील घटनांची निवड आणि त्यांचा क्रम. ती घटनांना कारण-परिणामाच्या साखळीत गुंफते आणि संघर्षाला दिशा देते. त्यामुळे कथा सुसंगत वाचनीय बनते.