रचना आणि पत्रलेखन (Composition and Letter Writing)
रचना आणि पत्रलेखन घटक विचार मांडणी, भाषाशुद्धी आणि नियोजित स्वरूप तपासतो. UPMSP हायस्कूल मराठीत निबंध, औपचारिक-अनौपचारिक पत्र, सारांश किंवा जाहिरात अशा रचना येतात. गुण स्वरूप, मजकूर आणि भाषा यांवर विभागले जातात; म्हणून आराखडा आधी लिहा.
निबंध
- तीन भाग: प्रस्तावना 2-3 वाक्य, मुख्य भाग 2-3 परिच्छेद, समारोप.
- प्रत्येक परिच्छेदात एक मुद्दा; उदाहरण, कारण किंवा अनुभव जोडा.
- शीर्षक द्या; पुनरावृत्ती टाळा; शेवटचे वाक्य विचार पूर्ण करणारे ठेवा.
पत्रलेखन
- औपचारिक: प्रेषकाचा पत्ता, दिनांक, प्राप्तकर्त्याचा पत्ता, विषय, महोदय, मजकूर, आपला विश्वासू, स्वाक्षरी.
- अनौपचारिक: पत्ता, दिनांक, प्रिय मित्र किंवा प्रिय आई, मजकूर, तुझा किंवा तुझी, नाव.
- कारण, तारीख आणि विनंती स्पष्ट; पत्रात क्रम ठेवा.
कार्यरत उदाहरण
शाळेत सुट्टी मागण्यासाठी प्राचार्यांना पत्र. पायऱ्या: (1) विषय: सुट्टी मिळण्याबाबत; (2) आदरयुक्त संबोधन: महोदय; (3) मजकूर: कारण, कालावधी, विनंती; (4) समारोप: आपला विश्वासू विद्यार्थी; (5) स्वाक्षरी. कारण न देता फक्त सुट्टी द्या असे लिहिल्यास विनंतीचा भाग कमजोर ठरतो.
गुण कापणारे सापळे
- पत्रात दिनांक किंवा विषय न देणे; औपचारिक पत्रात तुझा वापरणे.
- निबंधात शीर्षक न देणे; एकाच मुद्द्याची पुनरावृत्ती.
- शब्दमर्यादा ओलांडणे; असमर्थनीय दावे करणे.