पूरक पाठ्यपुस्तक (Supplementary Reader)
पूरक पाठ्यपुस्तक घटक पाठ्यपुस्तकाबाहेरील अथवा पूरक पुस्तकातील कथा, पात्रे, संघर्ष आणि संदेश तपासतो. UPMSP हायस्कूल मराठीत कथासार, पात्रांचे स्वभाव, घटनाक्रम, शीर्षकाचे औचित्य आणि नैतिक संदेश यांवर प्रश्न येतात. उत्तरात कथेतील प्रसंग पुरावा म्हणून दाखवा.
कथा आकलन
- कथेची सुरुवात, मुख्य संघर्ष, निराकरण आणि शेवट असे चार टप्पे करा.
- मुख्य पात्राचा निर्णय आणि त्याचा परिणाम यांची जोडी लक्षात ठेवा.
- पात्राचे स्वभाव सांगताना दोन विशेषणे आणि प्रत्येकाला एक प्रसंग द्या.
संदेश आणि शीर्षक
- संदेश कथेच्या शेवटच्या घटनेशी जोडा; केवळ सामान्य नीतिवचन लिहू नका.
- शीर्षकाचे औचित्य सांगताना शीर्षकातील शब्द कथेत कुठे येतो ते दाखवा.
कार्यरत उदाहरण
प्रश्न: मुख्य पात्राचे व्यक्तिमत्त्व स्पष्ट करा. पायऱ्या: (1) पात्राचे दोन गुण निवडा, उदा. धैर्य आणि प्रामाणिकपणा; (2) प्रत्येक गुणाला कथेतील प्रसंग जोडा; (3) गुणाचा परिणाम कथेच्या शेवटाशी जोडा. फक्त धैर्यवान होता असे लिहिल्यास प्रसंगाचे गुण मिळत नाहीत.
गुण कापणारे सापळे
- संपूर्ण कथा पुन्हा लिहिणे; प्रश्नाचे उत्तर न देणे.
- पात्रांची नावे किंवा नाती बदलणे; दोन कथांचे प्रसंग मिसळणे.
- संदेशाऐवजी केवळ घटना सांगणे; शीर्षकाचे कारण न देणे.