ପ୍ରବନ୍ଧ ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରମାଣ ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ସନ୍ତୁଳନ

ରୁବ୍ରିକ୍ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ଏହିପରି ମାର୍କ ଦେବି:

ଉତ୍ତର	ତତ୍ତ୍ୱ (୨)	ପ୍ରମାଣ (୨)	ସଂଯୋଜନା (୧)	ମୋଟ
A	୧	୦	୧	୨
B	୦	୧	୦	୧
C	୨	୨	୦	୪

କାରଣ: A ର ତତ୍ତ୍ୱ ବାକ୍ୟ ପ୍ରବନ୍ଧର ବିଷୟ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏତେ ସାଧାରଣ ଯେ ପାଠର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦାବି ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱ ୧। ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। B ର ଗୋଟିଏ ଉଦ୍ଧୃତି ଠିକ୍, ତେଣୁ ପ୍ରମାଣ ୧; ମାତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଦ୍ଧୃତି ଅନ୍ୟ ପାଠରୁ ହେବାରୁ ତାହା ଗଣନା ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶେଷ ବାକ୍ୟ ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟକୁ ଖଣ୍ଡନ କରୁଥିବାରୁ ତତ୍ତ୍ୱ ୦ ଓ ସଂଯୋଜନା ୦। C ର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପ୍ରମାଣ ଦୁଇଟି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସମାନ ଭାବେ ରଖିବାରୁ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅସ୍ପଷ୍ଟ; ସଂଯୋଜନା ୦। C ସର୍ବୋତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ।

ସୁଧାର: A କୁ 'ମୋର ମୁଖ୍ୟ ଦାବି ହେଉଛି ...; ଏହାର ପ୍ରମାଣ ପାଠର ଏହି ବାକ୍ୟ ...' ଭଳି ଗୋଟିଏ ସିଧା ଉଦ୍ଧୃତି ଯୋଡ଼ିବାକୁ କହିବି। B କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଦ୍ଧୃତି ବଦଳାଇ ସେହି ପାଠରୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରମାଣ ଦେବାକୁ ଓ ନିଜ ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟ ସହ ମେଳାଇବାକୁ କହିବି। C କୁ 'ମୁଖ୍ୟତଃ ... ଏବଂ ଗୌଣଭାବେ ...' କହି ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କ୍ରମ ଦେବାକୁ କହିବି।

ପ୍ରଶ୍ନ 'ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ' ଏକବଚନରେ ପଚରାଯାଇଛି; ଦୁଇଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଦେବା ଭୁଲ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଟି ମୂଳ ତାହା ସ୍ଥିର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। C ର ଉତ୍ତରରେ ଜାତୀୟତା ଓ ପରିବେଶ ପାଶାପାଶି ରହିଛି; ଫଳରେ ପରୀକ୍ଷକ ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି ଲେଖକଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ। ଏହା 'ତତ୍ତ୍ୱ' ନୁହେଁ, 'ତତ୍ତ୍ୱର ସୂଚୀ'। ସଂଶୋଧନ: ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ବାକ୍ୟରେ; ଦ୍ୱିତୀୟରେ ପ୍ରମାଣ; ତୃତୀୟରେ ଗୌଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଏହା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ' ଭାବେ ରଖ। ଉଦାହରଣ: 'ଲେଖକଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ସାହିତ୍ୟ ଜାତୀୟ ଚେତନାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ; ପରିବେଶ ଚେତନା ଏହାର ଗୌଣ ଉଦାହରଣ।' ଏହା ପରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମାଣ ଦିଅ।

ପ୍ରଥମେ ପଚାରିବି: 'ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଦ୍ଧୃତିଟି କେଉଁ ପାଠର କେଉଁ ଅନୁଚ୍ଛେଦରୁ?' ଛାତ୍ର ପୃଷ୍ଠା କିମ୍ବା ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଦେଖାଇଲେ, ମୁଁ ମୂଳ ବାକ୍ୟ ସହ ମିଳାଇବି। ତା'ପରେ ପଚାରିବି: 'ଏହି ବାକ୍ୟ କିଏ କହୁଛି ଓ କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ?' କାରଣ ଏକ ବାକ୍ୟ ପାଠରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଥିଲେ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଅବୈଧ ହୋଇପାରେ। ଶେଷରେ ପଚାରିବି: 'ତୁମେ ଏହାକୁ ହୁବହୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରିଛ କି ନିଜ ଭାଷାରେ କହିଛ?' ଯଦି ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଦ୍ଧୃତି ଅନ୍ୟ ପାଠରୁ, ତେବେ ତାହା 'ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ' ନିୟମ ପୂରଣ କରେ ନାହିଁ; ମାର୍କ ଦେବି ନାହିଁ ଏବଂ ତାକୁ ସେହି ପାଠରୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରମାଣ ଖୋଜିବାକୁ କହିବି।