WBCHSE HS First Language Odia key terms

ଗଦ୍ୟରେ ଲିଖିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଚନା, ଯେଉଁଥିରେ ଲେଖକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟକୁ ଅନେକ ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଯୁକ୍ତି, ଉଦାହରଣ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସହିତ ବିସ୍ତାର କରି ଶେଷରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।

ଲେଖକ ନିଜ ଜୀବନର ଘଟଣା, ଅନୁଭୂତି ଓ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଗଦ୍ୟ ରଚନା, ଯେଉଁଥିରେ ଲେଖକ ନିଜେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚରିତ୍ର ହୋଇଥାଏ।

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମାଜ ପ୍ରତି ଅବଦାନକୁ ତୃତୀୟ ପୁରୁଷରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ରଚନା, ଯାହା ତଥ୍ୟ ଓ ତାରିଖ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ।

ଲେଖକ ନିଜେ କରିଥିବା ଯାତ୍ରାର ସ୍ଥାନ, ଲୋକ, ପରିବେଶ ଓ ଅନୁଭୂତିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଗଦ୍ୟ ରଚନା, ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ବିଶେଷତା ମଧ୍ୟ ଫୁଟି ଉଠେ।

କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ରୂପ, ଆଚରଣ ଓ ମନୋଭାବର କେତେକ ବିଶେଷ ଦିଗକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଓ ଜୀବନ୍ତ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଗଦ୍ୟ ଅଂଶ।

କାବ୍ୟ ପଢ଼ିବା ବା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ହୃଦୟରେ ଉଦିତ ହେଉଥିବା ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ; ଶୃଙ୍ଗାର, କରୁଣ, ବୀର, ହାସ୍ୟ ଆଦି ଏହାର ଭେଦ।

ପ୍ରେମ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣରୁ ଜାତ ହେଉଥିବା ରସ, ଯାହା ନାୟକ-ନାୟିକାର ଅନୁରାଗ, ମିଳନ ଓ ବିରହ ଭାବ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତିର ବିରହ, ମୃତ୍ୟୁ ବା ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କୋମଳ ଦୁଃଖ ଭାବ, ଯାହା ପାଠକ ବା ଦର୍ଶକର ହୃଦୟକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିଦିଏ।

କାବ୍ୟର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥର ଗଭୀରତା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ବା ଅର୍ଥର ବିଶେଷ ବିନ୍ୟାସ; ଉପମା, ରୂପକ, ଅନୁପ୍ରାସ ଆଦି ଏହାର ପ୍ରକାର।

ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ସାଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଇ ଏକକୁ ଅନ୍ୟର ତୁଲ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର, ଯେଉଁଥିରେ 'ପରି', 'ସମାନ', 'ପ୍ରାୟ' ଆଦି ଶବ୍ଦ ରହିଥାଏ।

ଉପମେୟ ଓ ଉପମାନ ମଧ୍ୟରେ ଅଭେଦ କଳ୍ପନା କରି, ସାଦୃଶ୍ୟ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ନ କରି ଗୋଟିଏକୁ ଅନ୍ୟଟି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଅଳଙ୍କାର।

ଏକ ପାଦ ବା ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଘଟାଇ ଶ୍ରୁତିମଧୁରତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଶବ୍ଦାଳଙ୍କାର, ଯାହା ପାଠକୁ ଗୀତପରି ଶୁଣାଯାଏ।

ବାସ୍ତବତାକୁ ଅତିରଞ୍ଜିତ କରି ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ବା ଅତି ବଡ଼ାଇ ଦ୍ୱାରା ଭାବକୁ ଜୋରଦାର କରୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର, ଯେମିତି 'ତା ଦୁଃଖରେ ନଦୀ ଶୁଖିଗଲା'।

କବିତାର ପାଦ ସଂଖ୍ୟା, ମାତ୍ରା, ଗଣ ଓ ବିରାମର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ, ଯାହା ପାଠରେ ଏକ ସୁନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତି ଓ ଗୀତିମୟତା ସୃଷ୍ଟି କରେ।

କବିତାର ପାଦ ଶେଷରେ ଆସୁଥିବା ସମାନ ଧ୍ୱନି ବା ଶବ୍ଦାଂଶ, ଯାହା ପାଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୱନିର ସମାନତା ଓ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

କବିତାରେ ଏକ ବସ୍ତୁ ବା ଘଟଣାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ତା ପଛରେ ଥିବା ଗଭୀର ଭାବ ବା ଜୀବନର ସତ୍ୟକୁ ପରୋକ୍ଷରେ ସୂଚାଇବା ପଦ୍ଧତି।

କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍କ ଓ ସୀମିତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଘଟଣାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ନାଟକ, ଯେଉଁଥିରେ ମଞ୍ଚ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଚରିତ୍ର ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ରହେ।

ନାଟକର ଏକ ବଡ଼ ବିଭାଗ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘଟଣାକ୍ରମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଙ୍କ ସହିତ କାହାଣୀ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ।

ଏକ ଅଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଛୋଟ ବିଭାଗ, ଯେଉଁଠାରେ ମଞ୍ଚରେ ନୂଆ ଚରିତ୍ର ପ୍ରବେଶ କରେ କିମ୍ବା ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ବଦଳିଯାଏ।

ନାଟ୍ୟରେ ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଚରିତ୍ରର ମନୋଭାବ ଓ କାହାଣୀ ଆଗେଇ ଯାଇଥାଏ।

ନାଟକ ଆରମ୍ଭରେ ଦେବତା ବା ରାଜାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଗାନ କରାଯାଉଥିବା ପଦ୍ୟ, ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କ ମନକୁ ନାଟ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।

ନାଟ୍ୟ ବା ଗଳ୍ପରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାହାର ବାକ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତାର ସ୍ୱଭାବ ଓ ମନୋଭାବ ପାଠକ ବା ଦର୍ଶକ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ଦୁଇଟି ପାଖାପାଖି ଧ୍ୱନି ବା ଶବ୍ଦ ମିଶିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯେମିତି 'ବିଦ୍ୟା + ଆଲୟ = ବିଦ୍ୟାଳୟ'।

ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ପଦକୁ ମିଶାଇ ଗୋଟିଏ ପଦ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ପଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ନୂଆ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ବାକ୍ୟରେ କ୍ରିୟା ସହିତ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସମ୍ପର୍କିତ ପଦ, ଯାହା କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ ଆଦି ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ବାକ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପଦ କ୍ରିୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ, ଅର୍ଥାତ୍ 'କିଏ କରୁଛି' ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଏ, ତାହା କର୍ତ୍ତା କାରକ।

କ୍ରିୟାର ଫଳ ଯାହା ଉପରେ ପଡ଼େ ବା ଯାହାକୁ କରି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଅର୍ଥାତ୍ 'କାହାକୁ' ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଉଥିବା ପଦ।

ଅର୍ଥ ନ ବଦଳାଇ ଏକ ବାକ୍ୟର ଗଠନକୁ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଲେଖିବା, ଯେମିତି ଅନୁଜ୍ଞା, ପ୍ରଶ୍ନ, ନିଷେଧାର୍ଥକ ବା କର୍ମବାଚ୍ୟ ବାକ୍ୟରେ ପରିଣତ କରିବା।

ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲାକ୍ଷଣିକ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପଦବନ୍ଧ, ଯେମିତି 'ଆକାଶକୁ ପଥର ମାରିବା'।

ଲୋକମୁଖରେ ଚଳୁଥିବା ଛୋଟ, ପ୍ରାୟତଃ ଛନ୍ଦୋବଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ, ଯାହା ଜୀବନର ଏକ ଅଭିଜ୍ଞତା ବା ଉପଦେଶକୁ ଅତି ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଶବ୍ଦ ବା ଧାତୁ ପରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ତିଆରି କରୁଥିବା ଅଂଶ, ଯେମିତି ତଦ୍ଧିତ ଓ କୃଦନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ, ଯାହା ଶବ୍ଦର ବ୍ୟାକରଣିକ ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ବଦଳାଏ।

ଏକ ବିଷୟ ଉପରେ ଏକାଠି ଲେଖା ହୋଇଥିବା କେତେକ ବାକ୍ୟର ସମୂହ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ରହେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ୟ ସେହି ଭାବକୁ ସମର୍ଥନ କରେ।

ଆବେଦନ, ଅଭିନନ୍ଦନ ବା ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଢାଞ୍ଚାରେ ଲେଖାଯାଉଥିବା ପତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରେରକ ଠିକଣା, ସମ୍ବୋଧନ, ବିଷୟ ଓ ସ୍ୱାକ୍ଷର ରହିଥାଏ।

ଏକ ବଡ଼ ରଚନାର ମୁଖ୍ୟ ଭାବକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା, ଯେଉଁଥିରେ ଉଦାହରଣ, ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ଅତିରିକ୍ତ ବିବରଣୀ ରହେ ନାହିଁ।

କୌଣସି ଘଟଣା, ସଭା ବା ପରିସ୍ଥିତିର ତଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କ୍ରମବଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଯାହା ପଢ଼ିଲେ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା ମିଳିଥାଏ।

ପଣ୍ୟ ବା ସେବା ବିକ୍ରି କରିବା ଲାଗି ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଲିଖନ, ଯେଉଁଥିରେ ମୂଲ୍ୟ, ବିଶେଷତ୍ୱ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ଠିକଣା ରହିଥାଏ।