Padya (ପଦ୍ୟ): ରସ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭାବାର୍ଥ
ପରିଚୟ
Padya (ପଦ୍ୟ) ଅଂଶରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କବିତାର ଭାବାର୍ଥ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚିନ୍ତା, କବିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ରସ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭାଷାଗତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପରୀକ୍ଷା ହୁଏ। ପଦ୍ୟ ଉତ୍ତରରେ ଭାବ ପ୍ରଥମ, ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱିତୀୟ; ପ୍ରତି ଦାବିକୁ ପଙ୍କ୍ତି, ଶବ୍ଦ ବା ପ୍ରତିମା ସହ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ।
ମୂଳ ନିୟମ
- ପ୍ରଥମେ କବିତାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ; ତାପରେ ପ୍ରମାଣ।
- ରସ = ସ୍ଥାୟୀଭାବ + ବିଭାବ + ଅନୁଭାବ + ବ୍ୟଭିଚାରୀଭାବ। ପ୍ରେମର ସ୍ଥାୟୀଭାବ ରତି; ତାହା ଶୃଙ୍ଗାର ରସ ହୁଏ। କରୁଣ, ବୀର, ହାସ୍ୟ, ରୌଦ୍ର, ଭୟାନକ, ବୀଭତ୍ସ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
- ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନଟରେ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ବସ୍ତୁର ସମ୍ପର୍କ ଦେଖ। 'ପରି/ସମ/ଭଳି' ଥିଲେ ଉପମା; ଉପମେୟ ଓ ଉପମାନ ଏକାକାର ହେଲେ ରୂପକ।
- ଅନୁପ୍ରାସ ଏକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣର ପୁନରାବୃତ୍ତି; ଯମକରେ ଶବ୍ଦ ସମାନ ହେଲେ ଅର୍ଥ ଅଲଗା।
- କବିତାର ସ୍ୱର (ପ୍ରଶଂସା, ବିଦ୍ରୋହ, ବିଳାପ) ଓ ପ୍ରତିମାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।
କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦାହରଣ
ପଙ୍କ୍ତି: 'ତୋ ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।' ପ୍ରଶ୍ନ: ଅଳଙ୍କାର କଣ? ଉତ୍ତର: ଏଠାରେ ମୁଖ ଉପମେୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଉପମାନ, 'ପରି' ବାଚକ; ତେଣୁ ଉପମା ଅଳଙ୍କାର। ଯଦି 'ତୋ ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର' କୁହାଯାଏ, ତେବେ ମୁଖ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକାକାର ହେଉଥିବାରୁ ରୂପକ। ରସ କହିବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରେମ/ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଭାବ ଓ ତାହାର ଆଲମ୍ବନ ଦର୍ଶାଇ ଶୃଙ୍ଗାର ବା ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ରସ ନାମ ଦିଅ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
ପ୍ରତି ପଙ୍କ୍ତିରେ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଜିବା; ରସ ନାମ ଦେଇ କାରଣ ନ ଦେବା; କବିତାର ଭାବାର୍ଥ ବଦଳେ କେବଳ ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଲେଖିବା; 'ଉପମା' ଓ 'ରୂପକ' ଗୁଡ଼ାଇବା; ପ୍ରତୀକକୁ ଚରିତ୍ର ଭାବିବା; ଛନ୍ଦ ଓ ମାତ୍ରା ଗଣନାକୁ ଅଳଙ୍କାର ସହ ମିଶାଇବା; ପ୍ରତୀକର ପ୍ରସଙ୍ଗିକ ଅର୍ଥ ନ ଲେଖିବା।