Byakarana (ବ୍ୟାକରଣ): ସନ୍ଧି, ସମାସ, କାରକ ଓ ରୂପାନ୍ତର
ପରିଚୟ
Byakarana (ବ୍ୟାକରଣ) ଅଂଶରେ ସନ୍ଧି, ସମାସ, କାରକ, ବାକ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ପର୍କ, ରୂଢ଼ି ଓ ବାକ୍ୟଶୁଦ୍ଧି ପରୀକ୍ଷା ହୁଏ। ଉତ୍ତରରେ ନିୟମ ଓ ଉଦାହରଣ ଦୁଇଟି ଦରକାର; କେବଳ ଫଳାଫଳ ଲେଖିଲେ ମାର୍କ କମିଥାଏ।
ମୂଳ ନିୟମ
- ସନ୍ଧି: ଦୁଇ ଶବ୍ଦ ମିଶି ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ସନ୍ଧି। ସ୍ୱରସନ୍ଧି, ବ୍ୟଞ୍ଜନସନ୍ଧି ଓ ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି ଚିହ୍ନ। ଉଦାହରଣ: ଦେବ+ଆଳୟ=ଦେବାଳୟ; ମନଃ+ରଥ=ମନୋରଥ; ନର+ଇନ୍ଦ୍ର=ନରେନ୍ଦ୍ର।
- ସମାସ: ଅର୍ଥପ୍ରଧାନ ଶବ୍ଦ ଏକ ହେଲେ ସମାସ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ (ରାଜା ଓ ରାଣୀ=ରାଜାରାଣୀ), ତତ୍ପୁରୁଷ (ଗ୍ରାମକୁ ଗତ=ଗ୍ରାମଗତ), କର୍ମଧାରୟ (ମହାପୁରୁଷ), ବହୁବ୍ରୀହି (ଚତୁର୍ମୁଖ), ଅବ୍ୟୟୀଭାବ (ପ୍ରତିଦିନ), ଦ୍ୱିଗୁ (ତ୍ରିଲୋକ)।
- କାରକ: କ୍ରିୟା ସହ ସମ୍ପର୍କ। କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ଅଧିକରଣ, ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ଅଭିହିତ ଚିହ୍ନ। ବିଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ, ବାକ୍ୟାର୍ଥ ଅନୁସାରେ କାରକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
- ରୂପାନ୍ତର: କର୍ତ୍ତୃବାଚ୍ୟ→କର୍ମବାଚ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ→ପରୋକ୍ଷ, ସରଳ→ଜଟିଳ, ଘୋଷଣାତ୍ମକ→ନିଷେଧାତ୍ମକ-ଅର୍ଥ ନ ବଦଳାଇ ଗଠନ ବଦଳାଅ।
- ରୂଢ଼ି: ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ନୁହେଁ, ପ୍ରଚଳିତ ଅର୍ଥ।
କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦାହରଣ
ବାକ୍ୟ: 'ରାମ ଧନୁରେ ବାଣ ମାରିଲେ।' କାରକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: 'ରାମ' କ୍ରିୟାର କର୍ତ୍ତା; 'ବାଣ' କର୍ମ; 'ଧନୁରେ' କରଣ (ଯାହା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା)। ରୂଢ଼ି 'ଆଖିରେ ଧୂଳି ଦେବା'ର ଅର୍ଥ 'ପ୍ରତାରଣା କରିବା', ଆକ୍ଷରିକ ଧୂଳି ନୁହେଁ। ରୂପାନ୍ତର ଉଦାହରଣ: 'ଶିକ୍ଷକ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲେ' → 'ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଠ ପଢ଼ାଗଲା'।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
ସନ୍ଧି ଓ ସମାସ ଏକ ଭାବିବା; କେବଳ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଦେଖି କାରକ ଧରିବା; ସମାସର ନାମ ଭୁଲି ଅର୍ଥ ମାତ୍ର ଲେଖିବା; ରୂଢ଼ିକୁ ଶବ୍ଦାର୍ଥରେ ବୁଝିବା; ରୂପାନ୍ତରରେ କର୍ତ୍ତା ବଦଳାଇବା; ଓଡ଼ିଆ ବନାନ ଓ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଭୁଲ କରିବା।