De driekwartnorm in de medezeggenschapsraad
Op een havo met 620 leerlingen bespreekt de medezeggenschapsraad of de driekwartnorm blijft: leerlingen moeten 75% van de lessen aanwezig zijn om over te gaan. Studentlid Noor verdedigt de norm: 'Vorig jaar hadden van de 24 leerlingen die minder dan 75% aanwezig waren, 15 een onvoldoende. Als we de norm afschaffen, gaan meer leerlingen vaker weg en dus halen nog meer leerlingen een onvoldoende. Daarom moeten we de norm behouden.' Raadslid Yusuf reageert: 'Wie tegen de norm is, vindt spijbelen blijkbaar prima.' De voorzitter vraagt om een analyse: welke conclusie volgt wel en niet uit Noors cijfers, welke verborgen aanname moet je onderzoeken, en welke drogreden gebruikt Yusuf? Ook wil hij weten of de vraag 'moeten we de norm behouden?' descriptief of normatief is. De raad heeft nog twee vergaderingen en wil geen besluit nemen op basis van een zwak argument.
1. Reconstrueer Noors argument in premissen en conclusie. Leg uit of de redenering geldig is en of de conclusie logisch volgt.
Read the worked answer
Premissen: (1) Van de 24 leerlingen met minder dan 75% aanwezigheid hadden er 15 een onvoldoende. (2) Als de norm wordt afgeschaft, gaan meer leerlingen vaker weg. (3) Meer afwezigheid leidt tot meer onvoldoendes. Conclusie: We moeten de norm behouden.
De redenering is niet geldig zoals ze wordt gepresenteerd. Uit (1) blijkt alleen een samenhang: 9 van de 24 leerlingen met veel afwezigheid haalden wél een voldoende. Dat weerlegt niet dat afwezigheid een risicofactor is, maar het bewijst geen oorzaak. (2) en (3) zijn causale voorspellingen die onderbouwing vragen; misschien zijn er andere oorzaken, zoals ziekte of motivatie. Belangrijker: uit beschrijvende premissen volgt geen normatieve conclusie. Er is een verborgen normatieve premisse nodig, bijvoorbeeld 'de school moet voorkomen dat leerlingen onvoldoendes halen'. Zonder die premisse is de stap naar 'moeten' een naturalistische drogreden. Geldigheid alleen is dus niet genoeg; we moeten ook naar de waarheid van de premissen en de verborgen waarde-oordelen kijken.
2. Welke drogreden gebruikt Yusuf? Leg uit waarom zijn reactie het debat geen stap verder brengt.
Read the worked answer
Yusuf gebruikt een stroman: hij vervangt het standpunt 'de driekwartnorm is te streng of werkt niet' door het extreme standpunt 'spijbelen is prima'. Daardoor hoeft hij niet in te gaan op echte argumenten tegen de norm, zoals dat de norm leerlingen met ziekte onevenredig treft. Er zit ook een zweem van een vals dilemma in: je bent vóór de norm of vóór spijbelen. Logisch gezien is dat geen geldige gevolgtrekking; uit 'X is tegen norm N' volgt niet 'X keurt iedere vorm van afwezigheid goed'. De drogreden maakt het debat zwakker omdat ze een karikatuur aanvalt in plaats van het werkelijke standpunt. Een goede reactie zou zijn: welke aanpassing van de norm stelt de tegenstander voor, en welke gevolgen heeft die voor ziekte, reistijd of zorgtaken?
3. Is de vraag 'moeten we de norm behouden?' descriptief of normatief? Hoe kan de raad Noors cijfers toch verstandig gebruiken?
Read the worked answer
De vraag is normatief: ze vraagt naar wat wenselijk of verplicht is, niet naar wat feitelijk het geval is. Noors cijfers zijn descriptief en kunnen relevant bewijs leveren, maar ze beslechten de vraag niet. De raad kan de cijfers verstandig gebruiken door te vragen: hoe groot is het effect van afwezigheid op Resultaten, welke leerlingen worden geraakt, en zijn er alternatieven zoals begeleiding bij afwezigheid of uitzonderingen bij ziekte? Vervolgens moet de raad een expliciet normatief uitgangspunt kiezen, bijvoorbeeld dat de school leerlingen recht op onderwijs geeft en tegelijk orde en eerlijke beoordeling moet bewaken. Een goede beslissing combineert gecontroleerde feiten met een besproken waardeoordeel. Alleen zeggen 'de cijfers laten zien dat het nodig is' verbergt dat 'nodig' al een normatieve keuze bevat.