I85PREP
⌘ K
HAVO Filosofie study materials
HAVO Filosofie study resources

HAVO Filosofie practice questions

One question at a time. Build your HAVO Filosofie understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Domein A: Vaardigheden

Een leerling onderzoekt de stelling: 'Alle mensen die liegen, hebben een slecht geheugen.' Zij vindt één persoon die liegt en een uitstekend geheugen heeft. Wat kan zij op grond van deze vondst concluderen over de stelling?

  1. De stelling is weerlegd, omdat één tegenvoorbeeld voldoende is om een universele bewering te falsificeren. Correct answer.
  2. De stelling is onbeslist gebleven, omdat één geval niets zegt over een algemene regel.
  3. De stelling is waar voor de meeste mensen, dus het tegenvoorbeeld telt niet.
  4. De stelling is bewezen, omdat één geval de regel bevestigt.

Explanation

Een universele bewering van de vorm 'alle A zijn B' wordt weerlegd door één enkel geval waarin A waar is en B onwaar. Eén tegenvoorbeeld is dus voldoende voor falsificatie, terwijl bevestigende gevallen de regel nooit definitief bewijzen.

Question 2Domein A: Vaardigheden

In een betoog staat: 'Als de gemeente de parkeertarieven verhoogt, dan zullen de winkels in het centrum omzet verliezen. De winkels verliezen inderdaad omzet. Dus heeft de gemeente de parkeertarieven verhoogd.' Welke fout bevat dit betoog?

  1. Het ontkennen van de antecedent, waarbij uit het niet optreden van de oorzaak het uitblijven van het gevolg wordt afgeleid.
  2. Een cirkelredenering, omdat de conclusie al in de eerste premisse verborgen zit.
  3. Een beroep op autoriteit, omdat de gemeente als deskundige wordt opgevoerd.
  4. Het bevestigen van de consequent, een drogreden waarbij uit het gevolg ten onrechte het antecedent wordt afgeleid. Correct answer.

Explanation

De redenering heeft de vorm: als P dan Q; Q; dus P. Dat is het bevestigen van de consequent en die gevolgtrekking is ongeldig, omdat de omzetdaling ook een andere oorzaak kan hebben.

Question 3Domein A: Vaardigheden

Een leerling wil weten of de uitspraak 'Vrijheid is belangrijker dan veiligheid' een feitelijke of een waardeoordeel is. Wat is de meest adequate typering binnen de filosofische vaardigheden?

  1. Een tautologie, omdat de uitspraak noodzakelijk waar is op grond van de woorden.
  2. Een definitie, omdat de begrippen vrijheid en veiligheid er worden vastgelegd.
  3. Een waardeoordeel, omdat er een normatieve rangorde wordt uitgedrukt die niet louter door waarneming te toetsen is. Correct answer.
  4. Een feitelijke uitspraak, omdat vrijheid en veiligheid meetbare grootheden zijn.

Explanation

De uitspraak kent een normatieve rangorde toe en is daarmee een waardeoordeel; zulke oordelen zijn niet rechtstreeks met waarneming te verifiëren. Feitelijke uitspraken beschrijven hoe de wereld is, waardeoordelen hoe zij zou moeten zijn.

Question 4Domein A: Vaardigheden

Twee filosofen bespreken elkaars standpunt. Filosoof A zegt: 'Jij beweert dat waarheid relatief is, maar dan is jouw eigen bewering ook slechts relatief waar.' Welke techniek past A hier toe?

  1. Een empirisch onderzoek aanhalen dat het eigen standpunt bevestigt.
  2. Het standpunt van de tegenstander verdraaien tot een karikatuur.
  3. Een interne tegenspraak in het standpunt van de tegenstander aanwijzen. Correct answer.
  4. Een beroep doen op de meerderheid om het eigen standpunt te ondersteunen.

Explanation

A laat zien dat de bewering van de tegenstander zichzelf ondermijnt wanneer zij consequent wordt toegepast. Dat is het blootleggen van een interne tegenspraak, een legitieme vorm van kritiek.

Question 5Domein A: Vaardigheden

Een betoog luidt: 'Iedereen die echt om het klimaat geeft, scheidt zijn afval. Marijke scheidt haar afval niet. Dus geeft Marijke niet echt om het klimaat.' Welk type redenering is dit?

  1. Een geldige modus tollens, mits de eerste premisse als universele voorwaarde wordt gelezen. Correct answer.
  2. Een inductieve generalisatie op basis van één geval.
  3. Een analogie tussen afvalscheiding en klimaatbewustzijn.
  4. Een drogreden van het bevestigen van de consequent.

Explanation

Gelezen als 'als iemand om het klimaat geeft, dan scheidt die persoon afval' volgt uit het niet-scheiden geldig dat de persoon niet om het klimaat geeft. Dat is de modus tollens: als P dan Q; niet Q; dus niet P.

Question 6Domein A: Vaardigheden

Wat is het verschil tussen een beschrijvende en een prescriptieve uitspraak?

  1. Een beschrijvende uitspraak bevat een mening, een prescriptieve uitspraak bevat alleen feiten.
  2. Een beschrijvende uitspraak is subjectief, een prescriptieve uitspraak is objectief.
  3. Een beschrijvende uitspraak zegt hoe iets is, een prescriptieve uitspraak schrijft voor hoe iets moet zijn. Correct answer.
  4. Een beschrijvende uitspraak is altijd waar, een prescriptieve uitspraak is altijd onwaar.

Explanation

Beschrijvende uitspraken geven een toestand weer en zijn waar of onwaar; prescriptieve uitspraken geven een norm of gebod en vragen om gehoorzaamheid of rechtvaardiging. Het onderscheid is 'zijn' tegenover 'behoren'.

Question 7Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest een tekst waarin de auteur eerst het standpunt van een tegenstander uiteenzet en dat daarna weerlegt. Welke stap uit de analyse van een betoog voert de leerling uit wanneer zij dit benoemt?

  1. Het beoordelen van de literaire stijl van de tekst.
  2. Het opsporen van de bronvermeldingen in de tekst.
  3. Het reconstrueren van de argumentatiestructuur met standpunt, argumenten en weerleggingen. Correct answer.
  4. Het vaststellen van de historische context van de auteur.

Explanation

Het benoemen van standpunt, argumenten en weerleggingen is onderdeel van het reconstrueren van de argumentatiestructuur. Daarmee wordt zichtbaar hoe de auteur het eigen standpunt verdedigt tegen bezwaren.

Question 8Domein A: Vaardigheden

Iemand zegt: 'Deze wet is rechtvaardig, want de wet is zo vastgesteld door een democratisch gekozen parlement.' Welke opvatting over rechtvaardigheid sluit het nauwst aan bij deze redenering?

  1. Een utilistische opvatting, waarin de totale hoeveelheid geluk de maatstaf is.
  2. Een natuurrechtelijke opvatting, waarin rechtvaardigheid onafhankelijk van menselijke besluiten bestaat.
  3. Een sceptische opvatting, waarin rechtvaardigheid niet te beoordelen valt.
  4. Een procedurele opvatting, waarin de juiste totstandkoming van een besluit de rechtvaardigheid ervan bepaalt. Correct answer.

Explanation

De redenering rechtvaardigt de wet door te verwijzen naar de procedure waarlangs zij tot stand kwam. In een procedurele opvatting ontleent een besluit zijn rechtvaardigheid aan de juiste wijze van besluitvorming.

Question 9Domein A: Vaardigheden

Een leerling beweert: 'Omdat de meeste mensen in Nederland vinden dat softdrugs legaal moeten blijven, is het moreel juist dat softdrugs legaal zijn.' Welke kritiek op deze redenering is het meest ter zake?

  1. De premisse is onwaar, want de meerderheid denkt er anders over.
  2. Een meerderheidsopvatting is op zichzelf geen bewijs voor morele juistheid. Correct answer.
  3. De redenering is een cirkelredenering, omdat de conclusie de premisse herhaalt.
  4. De conclusie volgt wel, maar de premisse is te vaag geformuleerd.

Explanation

De redenering leidt een morele conclusie af uit een feit over meningen, wat een naturalistische fout is. Dat velen iets vinden, maakt het nog niet moreel juist.

Question 10Domein A: Vaardigheden

Wat kenmerkt een gedachte-experiment in de filosofie?

  1. Een denkbeeldige situatie wordt opgezet om een begrip of principe te onderzoeken. Correct answer.
  2. Een experiment wordt in een laboratorium uitgevoerd om gegevens te verzamelen.
  3. Een historische gebeurtenis wordt achteraf moreel beoordeeld.
  4. Een definitie wordt letterlijk uit een woordenboek overgenomen.

Explanation

Bij een gedachte-experiment construeert de filosoof een denkbeeldige situatie om intuïties over een begrip te toetsen. Het gaat om redeneren met een scenario, niet om het verzamelen van empirische gegevens.

Question 11Domein A: Vaardigheden

Een betoog bevat de zin: 'Wie zijn verstand gebruikt, zal nooit geloven in toeval.' Welke verborgen aanname is nodig om hieruit te concluderen dat iemand die wel in toeval gelooft, zijn verstand niet gebruikt?

  1. Dat het gebruik van verstand en het geloof in toeval elkaar uitsluiten. Correct answer.
  2. Dat geloof in toeval alleen bij ongeschoolden voorkomt.
  3. Dat toeval wetenschappelijk bewezen bestaat.
  4. Dat iedereen zijn verstand even goed gebruikt.

Explanation

Om van 'verstand gebruiken leidt tot niet in toeval geloven' te komen tot 'in toeval geloven leidt tot geen verstand gebruiken', is nodig dat beide elkaar uitsluiten. Zonder die aanname volgt de conclusie niet.

Question 12Domein A: Vaardigheden

Een leerling moet een filosofische tekst samenvatten. Wat is de beste werkwijze om het centrale standpunt te vinden?

  1. Zoeken naar de bewering die de auteur met de aangevoerde argumenten wil ondersteunen. Correct answer.
  2. Alle meningen van de auteur op een rij zetten zonder onderscheid.
  3. De langste zin van de tekst als standpunt nemen.
  4. De eerste zin van de inleiding letterlijk overnemen.

Explanation

Het standpunt is de bewering waarvoor de auteur argumenten aanvoert; je herkent het aan signaalwoorden en aan de ondersteunende rol van de overige zinnen. Lengte of plaats in de tekst is daarvoor geen betrouwbare maatstaf.

Question 13Domein A: Vaardigheden

Een filosoof stelt: 'Morele uitspraken drukken alleen maar een gevoel van afkeuring uit en beweren niets over de werkelijkheid.' Welke positie verdedigt hij?

  1. Het determinisme, waarin alle handelingen door oorzaken vastliggen.
  2. Het moreel realisme, waarin morele eigenschappen onafhankelijk van ons bestaan.
  3. Het emotivisme, waarin morele uitspraken uitdrukkingen van gevoel zijn zonder waarheidswaarde. Correct answer.
  4. Het cultuurrelativisme, waarin moraal per samenleving verschilt.

Explanation

Het emotivisme houdt in dat morele uitspraken geen beschrijvende beweringen zijn maar uitdrukkingen van gevoelens, zodat zij niet waar of onwaar zijn. Dat sluit aan bij de stelling dat zulke uitspraken niets over de werkelijkheid beweren.

Question 14Domein A: Vaardigheden

In een discussie zegt iemand: 'Je kunt mijn standpunt niet weerleggen, dus ik heb gelijk.' Welke fout maakt hij?

  1. Hij doet een beroep op emoties om zijn gelijk te bevestigen.
  2. Hij generaliseert op basis van een te kleine steekproef.
  3. Hij verdraait het standpunt van zijn tegenstander.
  4. Hij verwart het ontbreken van een weerlegging met een bewijs voor de juistheid. Correct answer.

Explanation

Dat een standpunt niet weerlegd is, betekent niet dat het daarmee bewezen is; de bewijslast ligt bij wie het standpunt inneemt. Deze fout staat bekend als een beroep op onwetendheid.

Question 15Domein A: Vaardigheden

Wat wordt bedoeld met de 'bewijslast' in een filosofisch debat?

  1. De verplichting van degene die een bewering doet om argumenten voor die bewering te geven. Correct answer.
  2. De moeilijkheid van de vragen die in het debat worden gesteld.
  3. De hoeveelheid bronnen die in een tekst wordt geciteerd.
  4. Het gewicht van het aantal deelnemers aan het debat.

Explanation

Bewijslast betekent dat wie een claim poneert, met argumenten moet komen; de ander hoeft die claim niet te weerleggen om haar ongeldig te maken. Dit principe voorkomt dat een onbewezen bewering zomaar wordt aanvaard.

Question 16Domein A: Vaardigheden

Een redenering luidt: 'Mensen die veel lezen, hebben een grotere woordenschat. Dus leidt veel lezen tot een grotere woordenschat.' Welke kritiek is methodologisch het sterkst?

  1. De redenering is een cirkelredenering.
  2. De redenering verwart correlatie met causaliteit, want het verband kan ook andersom lopen. Correct answer.
  3. De redenering is ongeldig, omdat de premisse niet waar is.
  4. De redenering doet een beroep op een autoriteit.

Explanation

Uit een statistisch verband volgt niet zonder meer een oorzakelijk verband; mogelijk veroorzaakt een grote woordenschat juist meer leesplezier. De kritiek dat correlatie met causaliteit wordt verward is hier dus het sterkst.

Question 17Domein A: Vaardigheden

Een leerling vergelijkt twee definities van 'rechtvaardigheid'. Definitie A: 'rechtvaardigheid is geven wat iemand toekomt'. Definitie B: 'rechtvaardigheid is de situatie waarin iedereen gelijk behandeld wordt'. Wat is het voornaamste verschil tussen beide definities?

  1. Definitie A is subjectief en definitie B is objectief.
  2. Definitie A laat ruimte voor ongelijke behandeling op grond van verdienste, terwijl definitie B gelijke behandeling centraal stelt. Correct answer.
  3. Definitie A is empirisch en definitie B is wiskundig.
  4. Definitie A verwijst naar de wet en definitie B naar de moraal.

Explanation

Definitie A koppelt rechtvaardigheid aan verdienste, waardoor ongelijke behandeling gerechtvaardigd kan zijn. Definitie B neemt gelijkheid als maatstaf en kan daardoor juist afwijken van een verdienste-ethiek.

Question 18Domein A: Vaardigheden

Een leerling zegt: 'Filosofie is nutteloos, want je kunt er geen geld mee verdienen.' Welke kritiek op deze uitspraak past het best bij de vaardigheden van het domein?

  1. De uitspraak is een definitie van filosofie.
  2. De uitspraak is onwaar, want filosofen verdienen veel geld.
  3. De uitspraak verwart nut met economisch rendement en gaat uit van een onbewezen waardeoordeel. Correct answer.
  4. De uitspraak is een tautologie en dus noodzakelijk waar.

Explanation

De uitspraak maakt van economisch rendement de enige maatstaf voor nut, wat zelf een waardeoordeel is dat niet wordt onderbouwd. Kritisch denken vraagt om dergelijke verborgen normatieve aannames zichtbaar te maken.

Question 19Domein A: Vaardigheden

Wat is een drogreden?

  1. Een redeneerfout waarbij de conclusie niet of onvoldoende door de argumenten wordt gedragen. Correct answer.
  2. Een stelling die door iedereen wordt aanvaard.
  3. Een definitie die in een woordenboek ontbreekt.
  4. Een argument dat altijd van een deskundige afkomstig is.

Explanation

Een drogreden is een argumentatie die overtuigend lijkt maar logisch tekortschiet, omdat de conclusie niet volgt uit de aangevoerde gronden. Het gaat dus om een fout in de redenering, niet om de herkomst van het argument.

Question 20Domein A: Vaardigheden

Een betoog stelt: 'Als je echt van dieren houdt, eet je geen vlees. Piet eet vlees, dus Piet houdt niet echt van dieren.' Een tegenstander werpt tegen: 'Misschien houdt Piet wel van dieren maar vindt hij dat mensen vlees nodig hebben.' Welke aanname van het oorspronkelijke betoog betwist de tegenstander?

  1. Dat Piet een mening heeft over vleesconsumptie.
  2. Dat dieren kunnen lijden.
  3. Dat liefde voor dieren noodzakelijk uitsluit dat iemand vlees eet. Correct answer.
  4. Dat de spreker zelf vegetariër is.

Explanation

De tegenwerping poneert een geval waarin liefde voor dieren samengaat met vlees eten, en betwist zo de noodzakelijke koppeling tussen beide. Daarmee wordt de eerste premisse als universele voorwaarde aangevallen.

Question 21Domein A: Vaardigheden

Een leerling analyseert een betoog en noteert: 'De auteur onderbouwt zijn standpunt met een voorbeeld uit 2019 en een beroep op een econoom.' Welke stap in de analyse voert zij hiermee uit?

  1. Zij beoordeelt of het standpunt waar is.
  2. Zij inventariseert het soort argumenten dat wordt gebruikt. Correct answer.
  3. Zij herschrijft het betoog in eigen woorden.
  4. Zij onderzoekt de bedoeling van de auteur buiten de tekst.

Explanation

Het benoemen van voorbeelden en autoriteitsargumenten is een inventarisatie van argumentatietypen. Pas in een volgende stap wordt beoordeeld of die argumenten sterk genoeg zijn.

Question 22Domein A: Vaardigheden

Wat kenmerkt een syllogisme?

  1. Uit twee premissen wordt met behulp van een gemeenschappelijke term een conclusie afgeleid. Correct answer.
  2. Een deskundige wordt aangehaald om de conclusie te ondersteunen.
  3. Een stelling wordt herhaald in andere woorden om haar te bewijzen.
  4. Een voorbeeld wordt gepresenteerd als bewijs voor een algemene regel.

Explanation

Een syllogisme is een deductieve redenering met twee premissen en een conclusie, waarbij de middelste term de premissen verbindt. De geldigheid hangt af van de vorm, niet van de inhoud.

Question 23Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest: 'Vrijheid betekent niet dat je alles mag doen; echte vrijheid is jezelf wetten kunnen stellen.' Welke filosofische opvatting van vrijheid sluit hierbij aan?

  1. Een deterministische opvatting, waarin vrijheid een illusie is.
  2. Een positieve opvatting van vrijheid, waarin vrijheid het vermogen is om je eigen leven volgens rede vorm te geven. Correct answer.
  3. Een negatieve opvatting van vrijheid, waarin vrijheid vooral afwezigheid van dwang is.
  4. Een hedonistische opvatting, waarin vrijheid het najagen van genot is.

Explanation

De uitspraak onderscheidt 'mogen doen wat je wilt' van het vermogen jezelf normen te stellen, wat kenmerkend is voor een positieve vrijheidsopvatting. Negatieve vrijheid draait juist om de afwezigheid van belemmeringen.

Question 24Domein A: Vaardigheden

Een leerling beweert: 'Omdat ik niet kan bewijzen dat er geen God is, moet ik aannemen dat God bestaat.' Welke fout maakt zij?

  1. Zij gebruikt een definitie die intern tegenstrijdig is.
  2. Zij doet een beroep op emoties in plaats van argumenten.
  3. Zij generaliseert op basis van één getuigenis.
  4. Zij legt de bewijslast bij de verkeerde partij en leidt uit onbewezenheid een positieve conclusie af. Correct answer.

Explanation

Het onvermogen om iets te weerleggen is geen bewijs voor het tegendeel; de bewijslast ligt bij wie de bewering doet. Hier wordt uit onbewezenheid ten onrechte een positieve conclusie getrokken.

Question 25Domein A: Vaardigheden

Een leerling moet beoordelen of een filosofische bron betrouwbaar is. Welke vraag is hierbij het minst relevant?

  1. Of de tekst recent genoeg is voor het besproken onderwerp.
  2. Of de auteur dezelfde politieke voorkeur heeft als de lezer. Correct answer.
  3. Of de auteur deskundig is op het besproken terrein.
  4. Of de beweringen met argumenten en bronnen worden ondersteund.

Explanation

Bij bronbetrouwbaarheid let je op deskundigheid, onderbouwing en actualiteit, niet op overeenstemming met de eigen voorkeur. Instemming met de lezer is geen criterium voor betrouwbaarheid.

Question 26Domein A: Vaardigheden

Een leerling analyseert een filosofische stelling: 'Het is onmogelijk om absolute zekerheid te verkrijgen over morele waarheden.' Welke denkfout maakt de leerling als hij hieruit afleidt dat we dan maar helemaal geen morele uitspraken moeten doen?

  1. Hij gebruikt een cirkelredenering door zijn eigen standpunt als bewijs te nemen.
  2. Hij generaliseert te snel van één geval naar alle gevallen.
  3. Hij verwart een bewering over kennis met een bewering over wat we moeten doen. Correct answer.
  4. Hij doet een beroep op autoriteit zonder die autoriteit te noemen.

Explanation

De oorspronkelijke stelling gaat over de mogelijkheid van morele kennis (epistemologie). De conclusie dat we geen morele uitspraken moeten doen is een morele aanbeveling (ethiek). Door deze twee soorten uitspraken te verwarren, maakt de leerling een categorieverwarring.

Question 27Domein A: Vaardigheden

In een filosofisch debat zegt iemand: 'Mijn tegenstander beweert dat vrijheid een illusie is, maar hij is zelf toch vrij om dat te beweren? Dus hij spreekt zichzelf tegen.' Welke kritiek op deze redenering is het meest ter zake?

  1. De redenering is ongeldig omdat de conclusie niet noodzakelijk volgt uit de premisse.
  2. De redenering is een beroep op de persoon en niet op de inhoud van het argument.
  3. De redenering verwart het hebben van een overtuiging met het hebben van vrije wil. Correct answer.
  4. De redenering is een drogreden omdat ze geen gebruik maakt van statistische gegevens.

Explanation

De tegenstander kan stellen dat het hebben van een overtuiging (of het uiten daarvan) niet vereist dat die overtuiging vrij gekozen is. De kritiek verwart dus het fenomeen 'overtuiging hebben' met 'vrije wil hebben'. Daarmee wordt de inhoud van de stelling niet weerlegd.

Question 28Domein A: Vaardigheden

Een leerling onderzoekt de geldigheid van de redenering: 'Als alle mensen redelijk zijn, dan is er geen oorlog. Er is oorlog. Dus niet alle mensen zijn redelijk.' Welke redeneervorm gebruikt de leerling hier?

  1. Modus tollens Correct answer.
  2. Disjunctief syllogisme
  3. Hypothetisch syllogisme
  4. Modus ponens

Explanation

De redenering heeft de vorm: als P dan Q; niet Q; dus niet P. Dit is de geldige vorm van de modus tollens. Bij modus ponens zou uit 'als P dan Q' en 'P' juist 'Q' volgen.

Question 29Domein A: Vaardigheden

Een filosoof schrijft: 'Vrijheid is geen eigenschap die je bezit, maar een praktijk die je uitoefent.' Wat is de taalkundige functie van deze uitspraak in een filosofische tekst?

  1. Ze formuleert een normatieve uitspraak over hoe mensen zich zouden moeten gedragen.
  2. Ze drukt een persoonlijke emotie uit zonder waarheidsclaim.
  3. Ze doet een empirische bewering die met behulp van waarneming kan worden getoetst.
  4. Ze geeft een stipulatieve definitie die het woord 'vrijheid' een nieuwe betekenis geeft. Correct answer.

Explanation

De uitspraak herdefinieert 'vrijheid' door het niet als bezit maar als praktijk te karakteriseren. Daarmee wordt een keuze gemaakt over het gebruik van de term, wat kenmerkend is voor een stipulatieve definitie in de filosofie.

Question 30Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest twee bronnen over de vraag of de mens van nature goed is. Bron 1 is een populair-wetenschappelijk artikel zonder bronvermelding. Bron 2 is een peer-reviewed artikel in een filosofisch tijdschrift. Welke vraag is het meest geschikt om de betrouwbaarheid van bron 1 te beoordelen?

  1. Is het artikel in begrijpelijke taal geschreven?
  2. Is de auteur affiliated aan een universiteit?
  3. Komt de conclusie overeen met wat de meeste mensen denken?
  4. Worden de beweringen ondersteund door verwijzingen naar primaire bronnen? Correct answer.

Explanation

Betrouwbaarheid van een bron hangt sterk af van de mate waarin beweringen traceerbaar worden onderbouwd met primaire bronnen. Zonder verwijzingen is controle van de claims niet mogelijk, wat de betrouwbaarheid verlaagt.

Question 31Domein A: Vaardigheden

Tijdens een filosofieles zegt een leerling: 'Volgens mij is het verkeerd om te stelen, dus iedereen moet dat vinden.' Welke fout maakt de leerling in deze redenering?

  1. Hij verwart een moreel oordeel met een beschrijving van de werkelijkheid.
  2. Hij generaliseert zijn eigen morele oordeel ten onrechte tot een universele plicht. Correct answer.
  3. Hij gebruikt een beroep op emotie in plaats van een rationeel argument.
  4. Hij leidt een feitelijke uitspraak af uit een waardeoordeel.

Explanation

De leerling gaat van 'ik vind stelen verkeerd' naar 'iedereen moet dat vinden'. Daarmee wordt een persoonlijk oordeel zonder argumentatie opgelegd aan anderen. Dat is een vorm van ongerechtvaardigde generalisatie van een moreel standpunt.

Question 32Domein A: Vaardigheden

Een leerling moet een filosofisch betoog analyseren en noteert: 'De auteur beweert dat geluk het hoogste goed is, maar geeft daarvoor geen argument. Hij herhaalt deze bewering in elke alinea.' Welk aspect van het betoog beoordeelt de leerling hier?

  1. De aanwezigheid van een drogreden
  2. De consistentie van de gebruikte definities
  3. De geldigheid van de gevolgtrekking
  4. De mate van onderbouwing van het standpunt Correct answer.

Explanation

De leerling constateert dat een standpunt wordt herhaald zonder dat er argumenten voor worden gegeven. Daarmee beoordeelt hij de onderbouwing, niet de logische geldigheid of de definities.

Question 33Domein A: Vaardigheden

Een leerling beweert: 'Filosofen kunnen het nooit met elkaar eens worden, dus filosofie levert geen kennis op.' Welke verborgen aanname ligt ten grondslag aan deze redenering?

  1. Kennis kan alleen ontstaan als iedereen het uiteindelijk met elkaar eens is. Correct answer.
  2. Filosofen zijn niet in staat om helder te redeneren.
  3. Het oneens zijn van deskundigen betekent dat er geen objectief antwoord bestaat.
  4. Filosofie is geen wetenschap omdat ze geen gebruik maakt van experimenten.

Explanation

De conclusie 'geen kennis' volgt alleen als je aanneemt dat kennis vereist dat er consensus bestaat. Zonder die aanname zegt onenigheid nog niets over de vraag of er kennis wordt geproduceerd.

Question 34Domein A: Vaardigheden

Een leerling schrijft: 'Volgens Sartre is de mens veroordeeld tot vrijheid. Dat betekent dat we altijd kunnen kiezen, zelfs als we ons slachtoffer voelen.' Welke interpretatiestap maakt de leerling hier?

  1. Hij verwart het begrip vrijheid met politieke vrijheid.
  2. Hij past een filosofisch begrip toe op een concrete situatie. Correct answer.
  3. Hij bekritiseert de filosofie van Sartre op logische gronden.
  4. Hij geeft een letterlijke weergave van de bron zonder eigen inbreng.

Explanation

De leerling neemt het abstracte begrip 'veroordeeld tot vrijheid' en past dit toe op de ervaring van slachtofferschap. Dat is een toepassing van een filosofisch concept op een situatie, geen letterlijke weergave of kritiek.

Question 35Domein A: Vaardigheden

Twee leerlingen discussiëren over de vraag of kunst moreel verantwoord moet zijn. Leerling A zegt: 'Kunst moet de waarheid laten zien, ook als die schokkend is.' Leerling B zegt: 'Kunst moet de samenleving niet corrumperen.' Wat is het kernverschil tussen hun standpunten?

  1. Leerling A hecht meer waarde aan esthetische autonomie dan aan sociale verantwoordelijkheid. Correct answer.
  2. Leerling B baseert zich op een empirisch onderzoek naar de effecten van kunst.
  3. Leerling A ontkent dat kunst een maatschappelijke functie kan hebben.
  4. Leerling B vindt dat kunst helemaal geen morele dimensie heeft.

Explanation

Leerling A benadrukt dat kunst autonoom mag zijn in het tonen van de waarheid, ook als dat schokt. Leerling B legt juist de nadruk op de morele verantwoordelijkheid van kunst tegenover de samenleving. Het verschil is dus de weging van autonomie versus verantwoordelijkheid.

Question 36Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest: 'Als je liegt, dan misbruik je het vertrouwen van anderen. Dus als je het vertrouwen van anderen niet wilt misbruiken, moet je niet liegen.' Welke logische fout bevat deze redenering?

  1. Ze begaat een cirkelredenering door liegen als uitgangspunt te nemen.
  2. Ze begaat de fout van de bevestiging van het gevolg.
  3. Ze keert de conditionele relatie om zonder geldige grond. Correct answer.
  4. Ze gebruikt een ongeldige disjunctie in de conclusie.

Explanation

De premisse is 'als liegen, dan misbruik'. De conclusie 'als niet misbruik, dan niet liegen' is de contrapositie, maar de redenering doet alsof de omkering van de conditionele relatie geldig is. In werkelijkheid volgt uit 'als P dan Q' niet zonder meer 'als niet Q dan niet P' als zelfstandige stap in deze vorm.

Question 37Domein A: Vaardigheden

Een leerling moet een filosofische stelling weerleggen. Hij zegt: 'Deze stelling is onjuist, want de filosoof die haar verdedigt, is nooit getrouwd geweest.' Welke drogreden gebruikt de leerling?

  1. Beroep op de persoon Correct answer.
  2. Overhaaste generalisatie
  3. Valse analogie
  4. Beroep op autoriteit

Explanation

De leerling richt zich op een persoonlijk kenmerk van de filosoof in plaats van op de inhoud van de stelling. Dat is een klassiek voorbeeld van een beroep op de persoon (ad hominem).

Question 38Domein A: Vaardigheden

Een leerling analyseert de uitspraak: 'De overheid moet zorgen voor gelijke kansen voor iedereen.' Welk type uitspraak is dit?

  1. Een expressieve uitspraak die alleen een gevoel uitdrukt.
  2. Een analytische uitspraak die waar is op grond van de betekenis van woorden.
  3. Een prescriptieve uitspraak over wat de overheid zou moeten doen. Correct answer.
  4. Een descriptieve uitspraak over hoe de overheid feitelijk handelt.

Explanation

De uitspraak bevat het woord 'moet' en geeft een norm aan voor het handelen van de overheid. Daarmee is het een prescriptieve (voorschrijvende) uitspraak, niet een beschrijving van feiten.

Question 39Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest een betoog waarin de auteur stelt: 'Omdat alle mensen naar geluk streven, is het nastreven van geluk de enige juiste levenswijze.' Welke overgang maakt de auteur hier?

  1. Van een analytische waarheid naar een synthetische waarheid.
  2. Van een beschrijving naar een voorschrift. Correct answer.
  3. Van een particulier geval naar een algemene regel.
  4. Van een voorschrift naar een beschrijving.

Explanation

De premisse beschrijft wat mensen feitelijk doen (streven naar geluk). De conclusie schrijft voor wat de juiste levenswijze is. Daarmee wordt een descriptieve premisse gebruikt om een prescriptieve conclusie te trekken, een bekend filosofisch probleem.

Question 40Domein A: Vaardigheden

Een leerling zegt: 'Ik heb geen bewijs dat de bewering van de tegenstander onjuist is, dus ze moet wel waar zijn.' Welke redeneerfout maakt de leerling?

  1. Hij doet een beroep op een autoriteit die niet deskundig is.
  2. Hij generaliseert op basis van een te kleine steekproef.
  3. Hij gebruikt een drogreden door de persoon aan te vallen.
  4. Hij verschuift de bewijslast op een onterechte manier. Correct answer.

Explanation

Wie een bewering doet, moet die bewering onderbouwen. De afwezigheid van tegenbewijs betekent niet automatisch dat de bewering waar is. De leerling legt de bewijslast ten onrechte bij de tegenstander.

Question 41Domein A: Vaardigheden

Een leerling onderzoekt de geldigheid van: 'Alle filosofen zijn denkers. Socrates is een denker. Dus Socrates is een filosoof.' Wat is de juiste beoordeling?

  1. De redenering is ongeldig omdat de eerste premisse onwaar is.
  2. De redenering is ongeldig omdat de middelste term niet verdeeld is. Correct answer.
  3. De redenering is geldig omdat ze de vorm van een syllogisme heeft.
  4. De redenering is geldig omdat de conclusie waar is.

Explanation

In deze syllogisme wordt de term 'denker' in beide premissen niet universeel gebruikt: niet alle denkers zijn filosofen. Daardoor kan de conclusie niet geldig volgen, ook al is ze toevallig waar.

Question 42Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest: 'Vrijheid is de afwezigheid van externe beperkingen.' Een andere filosoof stelt: 'Vrijheid is de mogelijkheid om je eigen leven vorm te geven.' Wat is het belangrijkste verschil tussen deze twee opvattingen?

  1. De eerste is modern, de tweede is antiek.
  2. De eerste is politiek, de tweede is theologisch.
  3. De eerste is empirisch, de tweede is normatief.
  4. De eerste is negatief (afwezigheid van belemmering), de tweede is positief (vermogen tot zelfrealisatie). Correct answer.

Explanation

De eerste definitie benadrukt dat vrijheid er is als niets je tegenhoudt: negatieve vrijheid. De tweede legt de nadruk op het vermogen om zelf richting te geven aan je leven: positieve vrijheid. Dat is het klassieke onderscheid van Isaiah Berlin.

Question 43Domein A: Vaardigheden

Een leerling moet een filosofisch artikel samenvatten. Ze noteert alleen de conclusie en laat de argumenten weg. Welke stap in de analyse ontbreekt?

  1. Het vaststellen van de bronvermelding
  2. Het reconstrueren van de argumentatiestructuur Correct answer.
  3. Het vergelijken met andere artikelen
  4. Het beoordelen van de stijl van de auteur

Explanation

Een goede samenvatting van een filosofisch betoog vereist inzicht in hoe de conclusie wordt onderbouwd. Door alleen de conclusie te noteren, gaat de argumentatiestructuur verloren en is de samenvatting onvolledig.

Question 44Domein A: Vaardigheden

Een leerling beweert: 'Omdat veel mensen geloven dat de aarde plat is, is het standpunt dat de aarde rond is niet houdbaar.' Welke drogreden begaat de leerling?

  1. Beroep op autoriteit
  2. Valse analogie
  3. Cirkelredenering
  4. Beroep op de meerderheid Correct answer.

Explanation

De leerling gebruikt het aantal mensen dat iets gelooft als bewijs voor de onhoudbaarheid van een tegengesteld standpunt. Dat is een beroep op de meerderheid (argumentum ad populum), wat geen geldige onderbouwing is.

Question 45Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest de zin: 'Als je echt om het milieu geeft, dan koop je biologische producten.' Hij wil deze uitspraak analyseren. Wat is de logische vorm van deze uitspraak?

  1. Een conditionele uitspraak: als P dan Q. Correct answer.
  2. Een universele kwantificering: alle P zijn Q.
  3. Een conjunctie: P en Q.
  4. Een disjunctie: P of Q.

Explanation

De uitspraak koppelt een voorwaarde ('als je echt om het milieu geeft') aan een gevolg ('dan koop je biologische producten'). Dat is de vorm van een conditionele uitspraak.

Question 46Domein A: Vaardigheden

Twee filosofen debatteren over de vraag of morele uitspraken waar of onwaar kunnen zijn. Filosoof A zegt: 'Morele uitspraken zijn waar of onwaar, afhankelijk van of ze overeenstemmen met morele feiten.' Filosoof B zegt: 'Morele uitspraken drukken alleen emoties uit.' Welk debat illustreren zij?

  1. Het debat tussen rationalisme en empirisme.
  2. Het debat tussen determinisme en indeterminisme.
  3. Het debat tussen cognitivisme en non-cognitivisme in de meta-ethiek. Correct answer.
  4. Het debat tussen utilisme en deontologie.

Explanation

Filosoof A verdedigt een cognitivistische positie: morele uitspraken hebben een waarheidswaarde. Filosoof B verdedigt een non-cognitivistische positie: ze drukken alleen emoties uit. Dat is het centrale debat in de meta-ethiek.

Question 47Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest: 'De mens is van nature agressief, want dat zien we bij dieren ook.' Welke kritiek op deze redenering is het meest passend?

  1. De redenering is ongeldig omdat ze geen gebruik maakt van statistiek.
  2. De redenering maakt een oneigenlijke vergelijking tussen mens en dier zonder nadere onderbouwing. Correct answer.
  3. De redenering begaat een beroep op autoriteit.
  4. De redenering is een cirkelredenering.

Explanation

De redenering trekt een conclusie over menselijk gedrag op basis van een vergelijking met dieren, zonder aan te geven waarom die vergelijking gerechtvaardigd is. Dat is een zwakke analogie, tenzij nader onderbouwd.

Question 48Domein A: Vaardigheden

Een leerling analyseert een tekst en schrijft: 'De auteur stelt dat geluk afhangt van innerlijke gemoedsrust. Hij onderbouwt dit met een verwijzing naar een onderzoek onder 100 studenten.' Welk probleem kleeft aan deze onderbouwing?

  1. De auteur gebruikt een verkeerde definitie van geluk.
  2. De auteur doet een beroep op de meerderheid.
  3. De steekproef is te klein en niet representatief voor de algemene claim. Correct answer.
  4. De auteur vermijdt elke vorm van empirische onderbouwing.

Explanation

De claim is algemeen ('geluk hangt af van innerlijke gemoedsrust'), maar de onderbouwing berust op een kleine, specifieke groep. Daardoor is de generalisatie niet gerechtvaardigd; de steekproef is te beperkt en mogelijk niet representatief.

Question 49Domein A: Vaardigheden

Een leerling zegt: 'Filosofie is subjectief, want iedere filosoof heeft een eigen mening.' Welke opvatting over filosofie ligt hieraan ten grondslag?

  1. Filosofie is hetzelfde als het verkondigen van persoonlijke meningen zonder argumentatie. Correct answer.
  2. Filosofie is een kunstvorm die vooral esthetische waarde heeft.
  3. Filosofie is een wetenschap die streeft naar objectieve waarheid.
  4. Filosofie is een historisch vak dat alleen teksten bestudeert.

Explanation

De leerling gaat ervan uit dat filosofie neerkomt op het hebben van een eigen mening. Daarmee wordt het argumentatieve en waarheidsgerichte karakter van de filosofie miskend. Dat is de verborgen opvatting achter de uitspraak.

Question 50Domein A: Vaardigheden

Een leerling leest: 'Als we de vrijheid van meningsuiting beperken, dan kunnen we leugens tegengaan. Dus moeten we de vrijheid van meningsuiting beperken.' Welke kritiek op deze redenering is het meest inhoudelijk?

  1. De redenering begaat een beroep op de persoon.
  2. De conclusie volgt niet uit de premisse, omdat de premisse alleen een mogelijk gevolg beschrijft. Correct answer.
  3. De redenering is een cirkelredenering.
  4. De redenering is ongeldig omdat ze geen gebruik maakt van een syllogisme.

Explanation

De premisse zegt alleen dat beperking een middel kan zijn om leugens tegen te gaan. Dat er een mogelijk gevolg is, betekent niet automatisch dat we het middel moeten inzetten. Daarvoor is een extra normatieve premisse nodig.