Aspekt, rodzaj i mowa zależna w zadaniu z lukami
Zadanie 8 to tekst z 10 lukami, po 1 punkcie za lukę. Uczeń ma 8 minut i zawahał się przy czterech miejscach: «В прошлом году я (1) ___ (поехать/ездить) в Казань», «Она живёт там уже пять лет, но до сих пор не (2) ___ (видеть) Кремль», «Мне (3) ___ (нужен/нужна) эта книга», «Он сказал, что (4) ___ (прийти) завтра». Wybiera: 1 - ездила, bo „tak się mówi”; 2 - не увидела, bo „to jedna czynność”; 3 - нужно, bo „tak jest ogólnie”; 4 - пришёл, bo „mowa zależna przesuwa czas”. Popełnia też błąd w 5: «несмотря на погода» zamiast «несмотря на погоду». Uczeń zna reguły, ale stosuje je mechanicznie i nie sprawdza kontekstu w zdaniu. Na kartę odpowiedzi wpisuje formy bez sprawdzania rodzaju rzeczownika.
1. Rozstrzygnij luki 1 i 2, odwołując się do aspektu i kontekstu.
Read the worked answer
Luka 1: «поехала». «В прошлом году» wprowadza jedną, zamkniętą podróż z określonym celem («в Казань»); czasownik dokonany «поехать» podkreśla rezultat i fakt odbycia tej konkretnej podróży. «Ездила» byłoby poprawne przy nawyku, powtarzalności albo doświadczeniu życiowym („bywałam tam”), ale tu kontekst tego nie sygnalizuje. Luka 2: «не видела». «До сих пор» i pięć lat życia w mieście oznaczają brak doświadczenia, a nie nieudaną próbę zobaczenia w konkretnym momencie. «Не увидела» znaczyłoby „nie dostrzegła”, np. będąc obok, i wymagałoby sytuacji jednostkowej. Test kontekstowy: czy zdanie mówi o doświadczeniu w ogóle, czy o konkretnej próbie? To rozstrzyga aspekt.
2. Dlaczego «нужно» w luce 3 jest błędne, a «нужна» poprawne? Wyjaśnij na przykładzie zdań.
Read the worked answer
«Нужен/нужна/нужно/нужны» zgadzają się z podmiotem, którego dotyczy potrzeba. «Эта книга» jest rodzaju żeńskiego, więc poprawnie: «Мне нужна эта книга». Forma «нужно» jest neutrum albo konstrukcją bezosobową z bezokolicznikiem: «Мне нужно купить книгу» („muszę kupić”). Test podmiany: «эта книга важна» brzmi naturalnie, «эта книга важно» nie. Polski też pomaga: „ta książka jest potrzebna” - przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem. Mechaniczne „tak jest ogólnie” zawodzi, bo rodzaj gramatyczny jest właściwością rzeczownika, a nie ogólności zdania.
3. Uczeń chce w ostatnich dwóch minutach poprawić «несмотря на погода» i «пришёл». Którą poprawkę wybrać i dlaczego?
Read the worked answer
Obie są szybkie, ale trzeba znać reguły. «Несмотря на» łączy się z biernikiem: «несмотря на погоду». To błąd systemowy, łatwy do wychwycenia, bo przyimek wymaga konkretnego przypadku. «Он сказал, что придёт завтра» - rosyjski nie przesuwa czasu przyszłego na przeszły tak jak angielski; «пришёл» znaczyłoby, że już przyszedł, co przeczy «завтра». Polski też mówi „powiedział, że przyjdzie”, więc intuicja językowa podpowiada poprawną formę. Jeśli czasu starczy na jedną, poprawić «пришёл», bo błąd zmienia znaczenie zdania; jeśli na dwie - obie, bo są punktowane niezależnie. Nie przepisywać całego tekstu, tylko te dwa wyrazy.