Ustna: brak słowa «прилавок», cisza i odpowiedź jednym zdaniem
Matura ustna. Uczeń losuje zestaw: opis sytuacji na zdjęciu (targ w Petersburgu: sprzedawca, turysta, koszyk), trzy pytania egzaminatora: «Что вы обычно покупаете на рынке?», «Почему люди всё чаще заказывают продукты в интернете?», «Что вы предпочитаете: рынок или супермаркет?». Na przygotowanie ma 5 minut, cała rozmowa trwa 10 minut. Po 25 sekundach opisu uczeń milknie, bo nie zna słowa «прилавок»; zamiast omówić, mówi po polsku «no wiesz, takie...». Nie zna też «торговаться». Na pytanie o internet odpowiada «Да, покупаю» i kończy. Ma notes, ale zapisał pełne zdania i nie zdążył ich przeczytać. Egzaminator nie może pomóc uczniowi dobrać słownictwa, może powtórzyć pytanie. Uczeń zna gramatykę, ale boi się błędu i dlatego milczy.
1. Jak obejść brak słów «прилавок» i «торговаться», nie wychodząc z rosyjskiego?
Read the worked answer
Stosować parafrazę: «прилавок» to «стол, на котором лежат продукты», «место, где продавец показывает товар»; «торговаться» to «просить более низкую цену», «долго спорить о цене». Wybrać hiperonim («место», «стол»), opisać funkcję i użyć czasowników, które uczeń zna: «продавать», «покупать», «стоить». Ważne, by nie przechodzić na polski i nie milczeć: egzaminator ocenia komunikację, a udana parafraza jest dowodem kompetencji leksykalnej, nie porażką. Jeśli brakuje słowa, można też powiedzieć «я не помню точное слово, но это...» i dokończyć opis. Cisza i wtrącenia po polsku przerywają wypowiedź i obniżają ocenę, a opis funkcji pozwala kontynuować myśl.
2. Jak wykorzystać 5 minut przygotowania inaczej? Podaj plan.
Read the worked answer
Notować 3–4 słowa-klucze na pytanie, nie pełne zdania. Przygotować dwa łączniki («по-моему», «во-первых», «с другой стороны»), które potem porządkują wypowiedź. Wypisać słownictwo tematyczne: продукты, цена, качество, свежие овощи, скидка. Przećwiczyć pierwsze 20 sekund opisu, żeby nie zaczynać od ciszy. Pełne zdania w notatkach są pułapką: czyta się je nienaturalnie, a brak czasu na przeczytanie kończy się blokadą. Notatka ma być mapą, nie skryptem. Jeśli zostaje minuta, zaplanować odpowiedź na najtrudniejsze pytanie: teza + powód + przykład.
3. Jak rozwinąć odpowiedź «Да, покупаю» do poziomu ocenianego? Zbuduj schemat.
Read the worked answer
Schemat: opinia + powód + przykład + kontrast. Np. «Да, я иногда заказываю продукты в интернете, потому что это экономит время. Например, в прошлом месяце я заказал овощи, и их привезли через два часа. Но я не заказываю фрукты, потому что их нужно выбирать руками». To daje zakres leksykalny, spójność i naturalną długość 3–5 zdań. Odpowiedź jednowyrazowa nie daje egzaminatorowi materiału do oceny. Ćwiczyć ten schemat na każdym pytaniu: nawet jeśli brakuje słowa, można dokończyć kontrastem «с одной стороны... но...», co podtrzymuje wypowiedź.