‘ৰাজপুত্ৰ’ৰ সমাস আৰু কাৰক - ৪২খন খাতাৰ marking scheme চূড়ান্ত কৰা
আপুনি এখন চৰকাৰী উচ্চ বিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিষয়ৰ শিক্ষক। শ্ৰেণী দশমৰ ষাণ্মাসিক পৰীক্ষাৰ ৪২খন খাতা চাবলগীয়া আছে, কালি আবেলিলৈ ফলাফল জমা দিব লাগে। প্ৰশ্ন ৩(ক) আছিল-‘ৰাজপুত্ৰ শব্দটো ভাঙি সমাসৰ নাম লিখা।’ খাতা চাই আপুনি চাৰিধৰণৰ উত্তৰ পালে: ৯জনে ‘ৰাজ + পুত্ৰ - দ্বন্দ্ব সমাস’, ২৩জনে ‘ৰাজন্ + পুত্ৰ - ষষ্ঠী তৎপুৰুষ’, ৬জনে ‘ৰজা + পুত্ৰ - কৰ্মধাৰয়’, আৰু ৪জনে ভঙা নিদি কেৱল ‘তৎপুৰুষ’ লিখিছে। প্ৰশ্ন ৩(খ)ত ‘গছৰ পৰা ফল সৰিল’ বাক্যৰ ৰেখাংকিত ‘পৰা’ৰ কাৰক সুধিছিল; ১৫জনে ‘কৰণ কাৰক’ লিখিছে। বিদ্যালয়ৰ নীতি অনুসৰি প্ৰতিটো উপপ্ৰশ্নৰ বাবে ১ নম্বৰ, আৰু আধা নম্বৰ দিয়াৰো সুবিধা আছে। আজি আবেলি বিষয়-সমিতিৰ সভাত এই মূল্যায়ন-নীতি চূড়ান্ত কৰি তালিকা এখন টাঙিব লাগে, যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ নম্বৰৰ কাৰণ বুজি পায়।
1. ‘ৰাজপুত্ৰ’ৰ শুদ্ধ বিশ্লেষণ আৰু সমাসৰ নাম নিৰ্ণয় কৰি চাৰিধৰণৰ উত্তৰক কিমান নম্বৰ দিব সেইটো যুক্তিসহ ঠিক কৰক।
Read the worked answer
শুদ্ধ বিশ্লেষণ: ৰাজন্ (ৰজা) + পুত্ৰ = ৰাজপুত্ৰ; অৰ্থ-ৰজাৰ পুত্ৰ। পূৰ্বপদৰ সৈতে ষষ্ঠী বিভক্তিৰ সম্পৰ্ক লুকাই আছে, সেয়ে ষষ্ঠী তৎপুৰুষ সমাস।
নম্বৰ নিৰ্ণয় (১ নম্বৰৰ উপপ্ৰশ্ন):
- ‘ৰাজন্/ৰজা + পুত্ৰ - ষষ্ঠী তৎপুৰুষ’ → ১
- ‘ৰাজ + পুত্ৰ - দ্বন্দ্ব’ → ০.৫ - ভাঙা গ্ৰহণযোগ্য (ৰাজ- ৰাজন্ৰ সঙ্কুচিত ৰূপ), কিন্তু নাম ভুল: দ্বন্দ্বত দুয়োটা পদ সমান প্ৰধান হয় (ৰজা আৰু পুত্ৰ), ইয়াত পুত্ৰই প্ৰধান।
- ‘ৰজা + পুত্ৰ - কৰ্মধাৰয়’ → ০.৫ - অৰ্থ ৰক্ষা পাইছে; কিন্তু কৰ্মধাৰয়ত বিশেষণ–বিশেষ্যৰ সমানাধিকৰণ লাগে (‘মহান ৰজা’), ইয়াত সম্পৰ্ক ষষ্ঠী।
- কেৱল ‘তৎপুৰুষ’ → ০.৫ - ঠাই ঠিক, উপভেদ নাই।
যুক্তি: প্ৰথমে অৰ্থ-ভাঙা পৰীক্ষা, তাৰ পিছতহে নাম। যি উত্তৰে অৰ্থ ৰাখি ভাঙিছে তাক শূন্য দিলে শুদ্ধ চিন্তা কৰা ছাত্ৰয়ো নাম ভুলত সম্পূৰ্ণ নম্বৰ হেৰুৱাব-সেয়ে দুকোষ্ঠী মূল্যায়ন ন্যায়সংগত।
2. ‘গছৰ পৰা ফল সৰিল’ বাক্যৰ কাৰক নিৰ্ণয় কৰি, ১৫জনৰ ‘কৰণ কাৰক’ উত্তৰক কেনেকৈ মূল্যায়ন কৰিব সেইটো সিদ্ধান্ত লওক।
Read the worked answer
শুদ্ধ উত্তৰ: ৰেখাংকিত ‘পৰা’ই ক্ৰিয়াৰ উৎপত্তি বা আঁতৰ হোৱা স্থান দেখুৱাই, সেয়ে অপাদান কাৰক (অপাদানত পঞ্চমী)।
‘কৰণ’ কিয় নহয়: কৰণ কাৰক ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰাৰ যতন বা সাধনহীন সाधন-যেনে ‘সি কলমেৰে লিখে’। ইয়াত ফল নিজে সৰিছে; ‘গছ’ সাধন নহয়, উৎসহে।
ভুলৰ কাৰণ নিৰ্ণয়: ১৫জনে সম্ভৱতঃ ‘পৰা’ শব্দটোকে ক্ৰিয়াৰ সহায়ক যতন বুলি ভাবিছে-এইটো এটা সাধাৰণ ভ্ৰম।
নম্বৰ: ০, কিন্তু প্ৰতিখন খাতাতে এটা চমু টোকা-‘কাৰক চিনিবলৈ সোধা: কিয়? কেনেকৈ? কাৰ পৰা?’ শিক্ষণীয়: এটা শব্দ থকাই কাৰক নহয়; বাক্যত তেওঁৰ সম্পৰ্কহে কাৰক ঠিক কৰে।
3. ৪২খন খাতাত একেই মানদণ্ড ৰক্ষা কৰিবলৈ আপুনি কেনে লিখিত নীতি প্ৰস্তুত কৰিব আৰু পুনৰ শিক্ষণ কিমান সময়ত কেনেকৈ কৰিব?
Read the worked answer
লিখিত নীতি (সমিতিত দাখিল কৰিবলগীয়া): ১. প্ৰতিটো উত্তৰত প্ৰথমে অৰ্থ-ভাঙা, তাৰ পিছত নাম-এই ক্ৰমে মূল্যায়ন। ২. ভাঙা শুদ্ধ কিন্তু নাম ভুল = ০.৫; ভাঙা ভুল কিন্তু নাম শুদ্ধ = ০.৫; দুয়োটা ভুল = ০। ৩. আধা নম্বৰ সদায় ০.৫, কেতিয়াও ০.২৫ নহয়-গণনা সহজ আৰু সুষম থাকিব। ৪. একেটা নিয়ম ৪২খনতে অক্ষৰে অক্ষৰে প্ৰয়োগ; কাৰো নামৰ ভিত্তিত নহয়।
যুক্তি: চৰকাৰী পৰীক্ষাতো দুকোষ্ঠী মূল্যায়ন হয়; লিখিত নীতিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অসন্তুষ্টি ৰোধ কৰে আৰু শিক্ষকৰ সিদ্ধান্তক ৰক্ষা কৰে।
পুনৰ শিক্ষণ (১০ মিনিট): ব্লেকবৰ্ডত তিনি শাৰী-দ্বন্দ্ব (ৰজা আৰু পুত্ৰ), কৰ্মধাৰয় (মহান ৰজা), ষষ্ঠী তৎপুৰুষ (ৰজাৰ পুত্ৰ)। তাৰ তলত প্ৰশ্ন-‘কাৰ পুত্ৰ?’ উত্তৰ লিখি দিয়ক। শেষত তিনিটা নতুন শব্দৰে মুখেৰে পৰীক্ষা লওক।