UPMSP High School Assamese cheat sheet
UPMSP High School Assamese · Keep the key ideas within reach.
গদ্য (Prose)
গদ্য উত্তৰৰ চাৰি স্তম্ভ: লেখক-পৰিচয়, মূল ভাৱ, চৰিত্ৰ-বিশ্লেষণ আৰু শৈলী-বৈশিষ্ট্য; প্ৰতিটো স্তম্ভত পাঠৰ পৰা এটা উদাহৰণ দিয়া।
লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা - 'বুঢ়ী আইৰ সাধু'ৰ সংগ্ৰাহক, 'ককাদেউতা আৰু নাতি-ল'ৰা'ৰ ৰচয়িতা আৰু অসমীয়া গদ্যৰ অন্যতম পথপ্ৰদৰ্শক।
চৰিত্ৰ বিশ্লেষণৰ প্ৰমাণ: সংলাপ, কাৰ্য, আন চৰিত্ৰৰ প্ৰতি আচৰণ আৰু লেখকৰ মন্তব্য - এই চাৰিটাৰ বাহিৰে মানসিক গুণৰ দাবী নকৰা।
বিষয়বস্তু = পাঠত ঘটি থকা কথা; উদ্দেশ্য = লেখকে সমাজক দিব বিচৰা শিক্ষা; দুয়োটা পৃথক অনুচ্ছেদত লিখা।
লেখক-পৰিচয়ত জন্ম-মৃত্যু, জন্মস্থান, উল্লেখযোগ্য ৰচনা আৰু সাহিত্যলৈ অৱদান - এই ক্ৰমে সংক্ষিপ্ত টোকা দিয়া।
সমাজ-চিত্ৰণমূলক গদ্যত তৎকালীন ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপট উল্লেখ কৰিলে বিশ্লেষণ সম্পূৰ্ণ হয়।
'কেন' প্ৰশ্নৰ উত্তৰত কাৰণ-সম্পৰ্ক দেখুওৱা; 'কি' প্ৰশ্নৰ উত্তৰত সংজ্ঞা বা তালিকা দিয়া; 'কিদৰে'ত প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ৰম লিখা।
পদ্য (Poetry)
নৱৰস: শৃংগাৰ, হাস্য, কৰুণ, ৰৌদ্ৰ, বীৰ, ভয়ানক, বীভৎস, অদ্ভুত আৰু শান্ত; বাৎসল্য আৰু শান্তক সহায়ক ৰস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা।
উপমা চিনি পোৱাৰ সংকেত: 'যেন', 'দৰে', 'সদৃশ', 'পৰি' - উপমেয় আৰু উপমান বেলেগ বেলেগ থাকে।
ৰূপকত উপমেয় আৰু উপমানৰ অভেদ কল্পনা কৰা হয়; 'তুমি মোৰ জীৱনৰ পদ্ম' জাতীয় বাক্যত ৰূপক বিচৰা।
উৎপ্ৰেক্ষাত উপমেয়ক আন বুলি কল্পনা কৰা হয়, প্ৰায়ে 'বোধ কৰো', 'যেন লাগে' থাকে; উপমাতকৈ কল্পনাৰ অংশ বেছি।
অনুপ্ৰাস = একেই ব্যঞ্জন ধ্বনিৰ পুনৰাবৃত্তি; অতিৰঞ্জন = অতিশয় প্ৰশংসা বা নিন্দা; শ্লেষ = এক শব্দত দুই অৰ্থ।
শঙ্কৰদেৱৰ বৰগীত ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত; মাধৱদেৱৰ 'নাম ঘোষা' ভক্তি-ৰসৰ প্ৰধান উৎস।
কবিতা বিশ্লেষণত মূল ভাৱ, ৰস, অলংকাৰ, প্ৰতীক আৰু ছন্দ - এই পাঁচটা বিন্দুৰ পৰা উত্তৰ সজোৱা।
ব্যাকৰণ (Grammar)
স্বৰসন্ধি: অ/আ + অ/আ = আ (বিদ্যা + আলয় = বিদ্যালয়); ই/ঈ + ই/ঈ = ঈ; উ/ঊ + উ/ঊ = ঊ; অ + ই = এ (দেৱ + ইন্দ্ৰ = দেৱেন্দ্ৰ)।
ব্যঞ্জনসন্ধি: সৎ + জন = সজ্জন; উৎ + হাৰ = উদ্ধাৰ; সৎ + বুদ্ধি = সদ্বুদ্ধি - পূৰ্ব শব্দৰ অন্তিম ব্যঞ্জন পৰৱৰ্তী শব্দৰ সৈতে মিলে।
সমাসৰ প্ৰকাৰ: দ্বন্দ্ব (আৰু যোগে), কৰ্মধাৰয় (বিশেষণ+বিশেষ্য), বহুব্ৰীহি (তৃতীয় অৰ্থ), দ্বিগু (সংখ্যা), অৱ্যয়ীভাৱ (অৱ্যয় পূৰ্বে), তৎপুৰুষ (বিভক্তি লুপ্ত)।
কৰ্মধাৰয়ত দুয়ো পদ একে বিভক্তি; দ্বন্দ্বত দুয়ো পদ স্বতন্ত্ৰ আৰু 'আৰু'ৰ অৰ্থ থাকে; বহুব্ৰীহিত সমস্ত পদে আন এটা বস্তু বুজায়।
কাৰক: কৰ্তা, কৰ্ম, কৰণ, সম্প্ৰদান, অপাদান, অধিকৰণ; সম্বন্ধ আৰু সম্বোধনক সহায়ক কাৰক হিচাপে ধৰা।
বিভক্তি চিহ্ন: কৰ্তা -এ; কৰ্ম -ক; কৰণ -দ্বাৰা/ৰে; সম্প্ৰদান -লৈ; অপাদান -ৰ পৰা; অধিকৰণ -ত; সম্বন্ধ -ৰ।
কৰ্তৃবাচ্যৰ পৰা কৰ্মবাচ্যলৈ ৰূপান্তৰ: কৰ্তাত 'দ্বাৰা' যোগ, কৰ্মক কৰ্তাৰ স্থানত ৰখা, ক্ৰিয়া কৰ্মৰ লিংগ-বচনত সলোৱা।
কাল নিৰ্ণয়: বৰ্তমান 'আছে/কৰে', অতীত 'আছিল/কৰিছিল', ভৱিষ্যৎ 'হ'ব/কৰিব'; সহায়ক ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা কাল স্পষ্ট কৰা।
নঞৰ্থক ৰূপান্তৰ: 'সি আহে' → 'সি নাহে'; 'মই জানো' → 'মই নাজানো' - ক্ৰিয়াৰ আগত 'ন' যোগ কৰা।
অপঠিত অনুচ্ছেদ (Reading Comprehension)
অনুচ্ছেদ পঢ়াৰ পূৰ্বে প্ৰশ্নসমূহ পঢ়া; প্ৰশ্নত বিচৰা তথ্য (নাম, সংখ্যা, কাৰণ, সিদ্ধান্ত) অনুচ্ছেদত চিহ্নিত কৰা।
শিৰোনাম নিৰ্বাচনত অনুচ্ছেদৰ প্ৰথম আৰু শেষ বাক্যৰ মূল ধাৰণা চোৱা; কেৱল এটা শব্দৰ পুনৰাবৃত্তি নহয়, সামগ্ৰিক ভাৱ বাছনি কৰা।
'উল্লেখ কৰা' = পাঠৰ পোনপটীয়া তথ্য; 'ব্যাখ্যা কৰা' = নিজৰ ভাষাত কাৰণ-সম্পৰ্কসহ; 'সিদ্ধান্ত লিখা' = পাঠৰ আধাৰত অনুমান।
অপৰিচিত শব্দৰ অৰ্থ প্ৰসংগৰ পৰা অনুমান: একে বাক্যৰ বিপৰীত শব্দ, সংজ্ঞা, উদাহৰণ বা কাৰণ-ফলৰ সংকেত চোৱা।
প্ৰত্যয়ন/প্ৰত্যাখ্যান প্ৰশ্নত 'সত্য', 'অসত্য', 'উল্লেখ নাই' - এই তিনিটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰি অনুচ্ছেদৰ সৈতে মিলোৱা।
উত্তৰত অনুচ্ছেদৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা, কিন্তু প্ৰশ্নৰ বাক্য তেনেকৈ পুনৰাবৃত্তি নকৰা; মূল কথা প্ৰথম বাক্যত ৰাখা।
সময় ব্যৱস্থাপনা: প্ৰথমে পোনপটীয়া তথ্যৰ প্ৰশ্ন, পিছত বিশ্লেষণাত্মক প্ৰশ্ন; প্ৰতিটো উত্তৰৰ বাবে অনুচ্ছেদলৈ উভতি চোৱা।
ৰচনা আৰু প্ৰয়োগমূলক লিখন (Composition and Applied Writing)
প্ৰবন্ধৰ গঠন: ভূমিকা (১ অনুচ্ছেদ), মূল অংশ (২-৩ অনুচ্ছেদ), উপসংহাৰ (১ অনুচ্ছেদ); প্ৰতিটো অনুচ্ছেদত এটা কেন্দ্ৰীয় ধাৰণা।
আনুষ্ঠানিক চিঠি: প্ৰেৰকৰ ঠিকনা, তাৰিখ, প্ৰাপকৰ ঠিকনা, বিষয়, সম্ভাষণ, মূল বক্তব্য, সমৰ্পণ, স্বাক্ষৰ - এই ক্ৰমে লিখা।
ব্যক্তিগত চিঠিত 'প্ৰিয়' সম্বোধন, আনুষ্ঠানিক চিঠিত 'মহোদয়/মহোদয়া' আৰু 'বিনীত' সমৰ্পণ ব্যৱহাৰ কৰা।
প্ৰতিবেদন: শিৰোনাম, স্থান-তাৰিখ, প্ৰেৰক, ঘটনাৰ কালানুক্ৰম, সিদ্ধান্ত আৰু পৰামৰ্শ - এই ছটা অংশত ভাগ কৰা।
সাৰাংশ: মূলৰ প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশ, নিজৰ ভাষাত, উদাহৰণ আৰু অলংকাৰ বাদ দি মূল যুক্তি ৰখা।
প্ৰবন্ধত এটা ধাৰণা দুবাৰ নোকোৱাকৈ উদাহৰণ, পৰিসংখ্যা, উদ্ধৃতি বা বাস্তৱ ঘটনাৰে সমৰ্থন দিয়া।
পত্ৰলিখনত প্ৰাপকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ভাষা বাছনি: বিষয়াৰ বাবে আনুষ্ঠানিক, বন্ধুৰ বাবে অনানুষ্ঠানিক।
শব্দভাণ্ডাৰ, বাগধাৰা, সমাৰ্থক আৰু বিপৰীত শব্দ (Vocabulary, Idioms, Synonyms and Antonyms)
বাগধাৰাৰ অৰ্থ আক্ষৰিক নহয়, লাক্ষণিক; 'চকুৰ পচাৰত' = তৎক্ষণাত, 'কাণ কটা' = অতি চতুৰ/ধূৰ্ত।
'আখৈ ফুটোৱা' = অত্যন্ত প্ৰশংসা কৰা; 'জিভা কটা' = বাক্যশক্তি হেৰুওৱা; 'নাক কটা' = সন্মান নষ্ট কৰা।
সমাৰ্থক শব্দ মূলৰ পৰা শিকা: ঘৰ = গৃহ/আলয়/নিকেতন; পানী = জল/বাৰি; সূৰ্য = ৰবি/ভাস্কৰ/দিনকৰ।
বিপৰীত শব্দ যোৰত শিকা: উচ্চ × নিম্ন, জ্ঞান × অজ্ঞান, জন্ম × মৃত্যু, সুখ × দুখ, আলোক × আন্ধাৰ।
উপসৰ্গ: অ-, ন-, নি-, বি- নঞৰ্থক; প্ৰতি-, অনু-, অপ- দিশ বা বিপৰীততা বুজায়।
প্ৰত্যয়: -তা, -ত্ব, -ময়, -ৱান, -আকাৰ - ভাৱবাচক বা গুণবাচক বিশেষ্য গঠন কৰে।
বাগধাৰা স্থিৰ, সলনি নহয়; বাক্যাংশৰ শব্দ সলনি কৰিব পাৰি - অৰ্থ পৰিৱৰ্তন নহ'লে বাগধাৰা নহয়।