অপঠিত অনুচ্ছেদ - প্ৰশ্নৰ স্তৰ আৰু এটা ভুল উত্তৰৰ মূল্যায়ন
আপুনি নৱম শ্ৰেণীৰ বাবে এটা অপঠিত অনুচ্ছেদৰ প্ৰশ্ন সাজিছে। অনুচ্ছেদ: ‘গাঁৱৰ পুখুৰীটো শুকাই গৈছিল। তিনি দিন ধৰি ৰামেনে হাতেৰে পাম্পৰ ৰড টানিলে, পানী নোলাল। চতুৰ্থ দিনা তেওঁ বুজিলে সমস্যা কুৱাঁৰৰ ওপৰত নহয়, তলৰ ভাল্ভত। ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে কাষত ৰৈ চাই থাকিল। ৰামেনে ক’লে, “মই নিজে নোৱাৰিলেও তোমালোকে চেষ্টা এৰি নিদিবা।” সন্ধিয়া সমিতিৰ সদস্যই পাম্প মেৰামতিৰ টকা মঞ্জুৰ কৰিলে। ৰামেনে হাঁহি ক’লে, “টকাই নহয়, ধৈৰ্য্যই কামটো কৰিলে।”’ আপুনি পাঁচটা প্ৰশ্নত মুঠ ৫ নম্বৰ দিব: (১) ৰামেনে কিমান দিন চেষ্টা কৰিছিল? (২) ‘ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ’ শব্দই কাক সূচায়? (৩) ‘সমস্যা কুৱাঁৰৰ ওপৰত নহয়’-ইয়াৰ পৰা ৰামেনৰ কেনে গুণ প্ৰকাশ পায়? (৪) ৰামেনৰ শেষ মন্তব্যই কেনে মনোভাৱ সূচায়? (৫) অনুচ্ছেদৰ উপযুক্ত শিৰোনাম দিয়া। এখন খাতাত চতুৰ্থ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ আছে-‘ৰামেনে টকা ভাল নাপায়।’
1. পাঁচটা প্ৰশ্নক স্তৰ অনুসৰি শ্ৰেণীবিভাগ কৰি, ৫ নম্বৰৰ বিতৰণ ভাৰসাম্য ৰাখিবলৈ আপুনি কি সলনি কৰিব?
Read the worked answer
শ্ৰেণীবিভাগ:
- (১) আক্ষৰিক/তথ্য-সংগ্ৰহ - উত্তৰ পাঠত পোনপটীয়াকৈ আছে (‘তিনি দিন’)।
- (২) প্ৰসংগ-সংযোগ (reference) - ‘ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ’ মানে গাঁৱৰ ল’ৰা-ছোৱালী, যিয়ে কাষত ৰৈ চাইছিল।
- (৩) অনুমান (inference) - ‘মই নিজে নোৱাৰিলেও…’ আৰু কাৰণ বিচৰাৰ পৰা অধ্যৱসায়/ধৈৰ্য্য প্ৰকাশ পায়।
- (৪) অনুমান/মনোভাৱ - ‘ধৈৰ্য্যই কামটো কৰিলে’ই সন্তুষ্টি আৰু অধ্যৱসায়ৰ মূল্য সূচায়।
- (৫) মূল্যাংকন - শিৰোনাম দিয়া।
বিতৰণ: (১) ১, (২) ১, (৩) ১, (৪) ১, (৫) ১ = ৫। কিন্তু প্ৰশ্নকাকতত তিনিৰ পৰা চাৰিটা তথ্য-প্ৰশ্ন থাকিলে ছাত্ৰই কেৱল পঢ়ি লিখি পাৰ পায়। সেয়ে পৰামৰ্শ-(১) আৰু (২) লৈ ২ নম্বৰ, (৩) আৰু (৪) লৈ ৩ নম্বৰ; অথবা এটা শব্দাৰ্থ প্ৰশ্ন লগাই inferenceৰ অংশ ২ নম্বৰ কৰা। নৱম শ্ৰেণীত ২টাতকৈ অধিক অনুমান-প্ৰশ্ন কঠিন নহ’ব, কিন্তু এটাও নাথাকিলে অনুচ্ছেদ পঢ়াৰ প্ৰকৃত দক্ষতা জোখা নহয়।
2. ‘ৰামেনে টকা ভাল নাপায়’ উত্তৰটোৰ মূল্যায়ন কৰি শুদ্ধ উত্তৰৰ আৰ্হি লিখক।
Read the worked answer
নম্বৰ: ০। কাৰণ পাঠত টকা সম্পৰ্কে ৰামেনৰ কোনো বিৰাগ উল্লেখ নাই; সমিতিয়ে টকা মঞ্জুৰ কৰাৰ পিছত তেওঁ কেৱল কৈছে যে কামটোত ধৈৰ্য্যই বেছি কাম কৰিলে। এয়া টকাৰ বিৰোধিতা নহয়, নিজৰ পৰিশ্ৰমৰ মূল্যায়ন।
পৰীক্ষা (evidence test): উত্তৰটো সমৰ্থন কৰিবলৈ পাঠৰ পৰা এটা শাৰী দিব পাৰিনে? পাৰিলে গ্ৰহণ; নোৱাৰিলে অগ্ৰাহ্য।
আৰ্হি উত্তৰ: ‘ৰামেনৰ শেষ মন্তব্যই তেওঁৰ সন্তুষ্টি আৰু অধ্যৱসায়ৰ ওপৰত থকা বিশ্বাস সূচায়। তিনি দিনৰ ব্যৰ্থতাৰ পিছতো তেওঁ চেষ্টা এৰি নিদি কাৰণ নিৰ্ণয় কৰিছিল; শেষত কৈছে-কামটো টকাই নহয়, ধৈৰ্য্যই কৰিলে। ইয়াৰ পৰা তেওঁৰ ধৈৰ্য্য আৰু আত্মবিশ্বাস প্ৰকাশ পায়।’
শিক্ষণীয়: ‘লেখকে কি ক’ব বিচাৰিছে’ আৰু ‘মোৰ কি লাগে’ দুটা বেলেগ কথা-উত্তৰত পাঠৰ সমৰ্থন লাগিবই।
3. তৃতীয় প্ৰশ্নটোত ৬০% ছাত্ৰই ভুল কৰিছে বুলি ধৰি লৈ, কাৰণ নিৰ্ণয় আৰু এটা সহায়ক পদক্ষেপ লিখক।
Read the worked answer
সম্ভাব্য কাৰণ (তিনিটা তালিকা কৰি প্ৰমাণ ল’ব): ১. ছাত্ৰই কেৱল পোনপটীয়া তথ্য বিচাৰি পঢ়িছে-‘কুৱাঁৰ’ শব্দ দেখি উত্তৰত ‘কুৱাঁ’ লিখিছে। ২. ‘কেনে গুণ’ শব্দটোৱে চৰিত্ৰ-বিশেষণ বিচাৰে বুলি জনা নাই। ৩. কাৰণ-সম্পৰ্ক চিনাক্ত কৰিব পৰা সংযোগ শব্দ (‘কিন্তু’, ‘নহয়’) লৈ মন কৰা নাই।
সহায়ক পদক্ষেপ (স্কেফ’ল্ডিং): ব্লেকবৰ্ডত দুটা স্তম্ভ-বাওঁফালে ‘ঘটনা’, সোঁফালে ‘গুণ’। ছাত্ৰইেই ঘটনা লিখি গুণ অনুমান কৰিব: ‘তিনি দিন চেষ্টা → অধ্যৱসায়’; ‘ভাল্ভত সমস্যা বুলি ধৰা পেলালে → কৌশলী/বুদ্ধিমান’; ‘ল’ৰা-ছোৱালীক উৎসাহ দিলে → দায়িত্বশীল’।
পৰীক্ষা: এটা নতুন চুটি অনুচ্ছেদ দি একেটা পদ্ধতি নিজে কৰিবলৈ দিয়ক-শিকনৰ প্ৰমাণ পোৱাৰ পিছতহে পুনৰ পৰীক্ষা ল’ব।