ব্যাকৰণ: সন্ধি, সমাস, কাৰক, কাল আৰু বাচ্য
ব্যাকৰণ অংশত সন্ধি, সমাস, কাৰক-বিভক্তি, কাল, বাচ্য আৰু বাক্য-ৰূপান্তৰণৰ প্ৰশ্ন আহে। নিয়ম জানিলেই উদাহৰণ সজাই পাৰি।
সন্ধি
- স্বৰসন্ধি: হিম + আলয় = হিমালয়; সূৰ্য + উদয় = সূৰ্যোদয়; দেৱ + ইন্দ্ৰ = দেৱেন্দ্ৰ।
- ব্যঞ্জনসন্ধি: বাক্ + পতি = বাগীশ; মৃৎ + পাত্ৰ = মৃত্পাত্ৰ।
- বিসৰ্গসন্ধি: নিঃ + চয় = নিশ্চয়; দুঃ + খ = দুঃখ।
সমাস
দ্বন্দ্ব: মাতৃ-পিতৃ; তৎপুৰুষ: ৰাজপুত্ৰ (ৰজাৰ পুত্ৰ); কৰ্মধাৰয়: মহাবীৰ; বহুব্ৰীহি: দশানন (দশ মুখ যাৰ); দ্বিগু: ত্ৰিভুজ; অব্যয়ীভাৱ: প্ৰতিদিন।
কাৰক আৰু বিভক্তি
কৰ্তাত ‘-এ’, কৰ্মত ‘-ক’, কৰণত ‘-ৰে’, সম্প্ৰদানত ‘-লৈ’, অপাদানত ‘-ৰ পৰা’, অধিকৰণত ‘-ত’, সম্বন্ধত ‘-ৰ’, সম্বোধনত ‘হে’।
কৰা-দেখুওৱা উদাহৰণ
‘সি কিতাপ পঢ়ে’-কৰ্তৃবাচ্য। কৰ্মবাচ্য কৰোঁতে কৰ্তা ‘সি’ৰ ৰূপ ‘তাৰ দ্বাৰা’ হয়, কৰ্ম ‘কিতাপ’ কৰ্তৃত্বলৈ যায়, ক্ৰিয়া ‘পঢ়ে’ৰ পৰিৱৰ্তে ‘পঢ়া হয়’ হয়: ‘তাৰ দ্বাৰা কিতাপ পঢ়া হয়।’ যুক্তি: কৰ্তাৰ বিভক্তি সলনি, কৰ্ম আগলৈ, ক্ৰিয়াৰ ৰূপ সলনি-তিনিওটা খাপ মিলাই বাচ্য ৰূপান্তৰ হয়।
নম্বৰ কটাৰ ফান্দ
সন্ধিত স্বৰ হেৰুওৱা; সমাসৰ নাম ভুল দিয়া; বিভক্তি চিহ্ন নমিলোৱা; কৰ্মবাচ্যত কৰ্তাৰ ‘দ্বাৰা’ নিদিয়া; কালৰ সৰল-ঘন-পূৰ্ণ ৰূপ মিহলোৱা।